Co o współpracy z rodzicami mówią nam nauczycielki i nauczyciele z pokolenia X? Studium fenomenograficzne o polskich liceach ogólnokształcących (Przegląd Pedagogiczny, 2025)
Co o współpracy z rodzicami mówią nam nauczycielki i nauczyciele z pokolenia X? Studium… Celem niniejszego artykułu jest rozpoznanie znaczeń przypisywanych kategorii współpracy szkoły z rodzicami. Problem badawczy sformułowano w postaci następującego pytania: w jaki sposób nauczyciele i nauczycielki szkół średnich ogólnokształcących urodzeni w latach 1965–1979 definiują zjawisko współpracy szkoły z rodzicami? Zastosowano jakościową strategię badań w postaci fenomenografii (N = 15). Na podstawie zrekonstruowanych analiz ujawniono cztery społeczne definicje zjawiska współpracy szkoły z rodzicami w badanym pokoleniu (kategorie opisu): 1. współpraca jako działanie ukierunkowane na rzecz dobra ucznia; 2. współpraca jako działanie komunikacyjne; 3. współpraca jako wzajemna sprawczość; 4. współpraca jako proces. Zgodnie z pozyskanymi wynikami zbieżny zakres rozumienia fenomenu współpracy obejmuje następujące desygnaty: uznanie każdej ze stron, partnerstwo w działaniu, poszukiwanie rozwiązań, dostrzeganie możliwości, poszukiwanie liderów, kreowanie sytuacji wspierania młodego człowieka, aktywizacja, sprawczość, inicjatywność, autentyczność, zaangażowanie, podejmowanie działania, stwarzanie okazji, przekazywanie informacji zwrotnych, wyczucie miejsca, czasu i okoliczności, proces oceniania, pokonywanie barier, asertywność, odwaga, podtrzymywanie relacji, transformacje, autonomia, wzajemne wspomaganie w pozytywnych i negatywnych wymiarach wspólnego funkcjonowania. Z kolei identyfikacja rozbieżnego zakresu rozumienia przyniosła ze sobą wizję pięciu koncepcji wspólnie się przenikających: 1) aktywność: relacje versus podejmowanie wyznaczonych formalnie czynności; 2) forma działań: uznanie autorytetu versus porzucenie autorytetu; 3) komunikacja: spotkania z użyciem najnowszej technologii versus spotkania stacjonarne; 4) realizacja zadań: instytucje publiczne versus instytucje prywatne; 5) status praw: prawa nauczyciela versus prawa wychowanków. W zgromadzonym materiale empirycznym zakresy marginalne ujawnionych znaczeń obejmują zjawiska wywierania nieuzasadnionej presji, poczucia obojętności i nieuczciwego zachowania rodziców (kłamstwa, brak szczerości, drobne oszustwa). Narracje badanych oscylują wokół konstrukcji znaczeniowej typu „ja jestem OK, ty jesteś OK”, wypracowanej w ramach analizy transakcyjnej. Ponadto kluczowe w zakresie rozumienia fenomenu współpracy szkoły z rodzicami okazały się także takie kategorie jak: cechy osobowościowe, postawy i przekonania na własny temat.