Realizacja procesu wychowawczo-socjalizacyjnego w rodzinie zastępczej jako przestrzeń rekonstrukcji relacji dziecko – rodzice w rodzinach biologicznych dzieci przebywających w pieczy zastępczej. Analiza problemu w świetle badań własnych (Przegląd Pedagogiczny, 2026)
Aktualnie w rodzinnej pieczy zastępczej dominująca większość dzieci w niej przebywających to dzieci dotknięte różnorodnymi zaburzeniami rozwojowymi lub zintegrowanymi chorobami. Główną przyczyną ich przebywania w pieczy jest dysfunkcyjność rodzin pochodzenia, to zaś pośrednio lub bezpośrednio zagraża holistycznemu rozwojowi dzieci. Stąd też optymalna realizacja procesów wychowawczo-socjalizacyjnych w rodzinie zastępczej zmierza do kompensacji zaniedbań rodziców biologicznych oraz do stworzenia warunków całościowego rozwoju dziecka. Można zatem uznać, że jest to swoista przestrzeń rekonstrukcji pierwotnej relacji dziecko – rodzice w rodzinach biologicznych. Celem badań rodzin zastępczych było określenie, w jaki sposób realizowane przez nie procesy wychowawczo-socjalizacyjne wobec / na rzecz dzieci rekonstruują ich pierwotną relację z rodzicami biologicznymi. W tych oddziaływaniach rodzin zastępczych zwrócono szczególną uwagę na dbałość o zdrowie dziecka, na działania kompensacyjno-wyrównawcze i profilaktyczne podejmowane na rzecz dzieci, zaspokajanie ich różnorodnych potrzeb i dążenie do optymalnego rozwoju w różnych obszarach. Badaniami ilościowo-jakościowymi objęto rodziny zastępcze na terenie miasta Szczecin z zastosowaniem mieszanych metod i technik. W ramach badań realizowane były wywiady z koordynatorami pieczy zastępczej czy też pracownikami socjalnymi pracującymi z rodzinami dzieci przebywających w rodzinach zastępczych. Pobyt dzieci w rodzinach zastępczych ma sprzyjać podejmowaniu z nimi różnych form pracy reintegracyjnej zmierzającej do stworzenia możliwości powrotu dziecka do rodziny własnej i podjęcia odpowiedzialnego rodzicielstwa na rzecz swoich dzieci. Natomiast jeśli nie będzie się to mogło wypełnić, istotne jest, aby w miarę możliwości szybko zadbać o to, by dzieci znalazły się w rodzinach adopcyjnych bądź rodzinnych formach pieczy zastępczej. Wtedy mamy do czynienia z procesem rekonstrukcji negatywnych relacji, przeżyć i doświadczeń dzieci wyniesionych z domu rodzinnego na rzecz stworzenia im płaszczyzny konstruktywnego, wielowymiarowego rozwoju oraz funkcjonowania w różnych obszarach życia społecznego.