Rekonstrukcje pomników poświęconych legionistom w Kielcach i w Radomiu w III Rzeczypospolitej (Tabularium Historiae, 2025)
Historie pomników poświęconych Legionistom, czyli pomnika Czynu Legionowego i pomnika Niepodległości w Kielcach oraz pomnika Czynu Legionów Marszałka Józefa Piłsudskiego w Radomiu są ciekawe, burzliwe i w pewien sposób do siebie podobne. Należy podkreślić, że artyści wykonujący prace przy pierwotnych rzeźbach poświęconych Legionom też związani byli z tą formacją. Pomnik „Czwórki” w Kielcach zaprojektował Legionista Jan Raszka. Motyw do pomnika Czynu Legionów Marszałka Józefa Piłsudskiego w Radomiu stanowiła statuetka wykonana przez dowódcę IV Kompanii 5. Pułku Legionów – Włodzimierza Koniecznego. Każdy z tych trzech pomników powstał w okresie międzywojnia i w czasie II wojny światowej został przez okupanta zniszczony. Inicjatywy odbudowy monumentów miały charakter oddolny. Zrzeszały obywateli Kielc i Radomia. W opisanych powyżej przypadkach pomników, znajdujących się na terenie Kielc autorem rekonstrukcji był Stefan Maj, w Radomiu zaś – Marek Szczepanik we współpracy z Adamem Gugałą. Rekonstrukcje zostały wykonane na podstawie rzeźb – modelu „Czwórki” z brązu w skali 1:4 autorstwa Jana Floriana Raszki, który się zachował w Muzeum Sztuki Medalierskiej we Wrocławiu, i statuetki Legionisty autorstwa Włodzimierza Koniecznego, znajdującej się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Materiałami, którymi posłużono się przy rekonstrukcji pomnika Niepodległości w Kielcach, były fotografie, szczególnie ta, którą udostępnił Jacek Zatorski. Odbudowane pomniki odsłonięto: w 1991 roku – „Czwórkę” w Kielcach, w 1998 roku – pomnik w Radomiu i w 2002 roku – kielecki pomnik Niepodległości. Zjawisko rekonstrukcji pomników ukazuje potrzebę upamiętnienia nie tylko samego wydarzenia, ale także artystycznego nośnika pamięci, który zrósł się w jedno z tkanką miasta.