Specyfika organizacji gazety rękopiśmiennej pt. „Particularia Cudzoziemskie”
DOI:
https://doi.org/10.34864/heteroglossia.issn.2084-1302.nr19.art2Słowa kluczowe:
handwritten newspapers, press genre, newspaper structure, press information genres, Particularia CudzoziemskieAbstrakt
The article discusses the importance of old, handwritten newspapers as a key source of information in Europe during the 16th–18th centuries, before the dynamic development of the printed press. The analysis focuses on the Polish-language newspaper ”Particularia Cudzoziemskie”, whose structure and content reflect the diversification of press forms. Conducted from linguistic and genre perspectives, the research presents the handwritten newspaper as a complex press genre that was important for elite communication and the development of the public sphere in the 18-th century. The research material comprises handwritten newspaper texts from 1763 and 1765, entitled ”Particularia Cudzoziemskie”, which are stored in the Kórnik Library. The analysis focuses on the structure of the handwritten newspaper, as the layout played a significant role in organising content and forming the distinctive features of press discourse.
Bibliografia
Barbarics-Hermanik, Z. Handwritten Newsletters as Interregional Information Sources in Central and Southeastern Europe. W: Dooley, B. (red.). (2010). The Dissemination of News and the Emergence of Contemporaneity in Early Modern Europe. Ashgate Publishing.
Berrenberg, Ch. (2013). Den håndskrevne lagsavisen – et enestående medium. „Arbeiderhistorie. Årbok for Arbeiderbevegelsens Arkiv og Bibliotek”.
Berrenberg, Ch., Salmi-Niklander, K. Handwritten Newspapers and Community Identity in Finnish and Norwegian Student Societies and Popular Movements. W: Droste, H., Salmi-Niklander, K. (red.). (2019). Handwritten Newspapers: An Alternative Medium during the Early Modern and Modern Periods. The Finnish Literature Society (SKS).
Bizior, R. Prawda w gazetach rękopiśmiennych z 2. połowy XVIII wieku (na wybranym materiale): rekonesans badawczy. W: Kaczor, M., Kładoczny, P. (red.). (2022). Prace Aksjologiczne. Dobro – prawda – piękno. Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.
Bizior, R. (2023). Pogłoska prasowa jako komponent gazet rękopiśmiennych z drugiej połowy XVIII wieku (na materiale tekstów Jędrzeja Kitowicza). Heteroglossia, 14, 137–153.
Brownlees, N. Narrating Contemporaneity: Text and Structure in English News. W: Dooley, B. (red.). (2010). The Dissemination of News and the Emergence of Contemporaneity in Early Modern Europe. Ashgate Publishing.
Bułówna, A. (1969). Katalog gazet pisanych z XVIII wieku w zbiorach Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Dawidziak-Kładowczna, M. (2011). Osiemnastowieczny pierwowzór tabloidu na przykładzie „Kuriera Polskiego” i „Uprzywilejowanych Wiadomości z Cudzych Krajów”. Oblicza Komunikacji, 4, 231–241.
Dooley, B. Making It Present. W: Dooley, B. (red.). (2010). The Dissemination of News and the Emergence of Contemporaneity in Early Modern Europe. Ashgate Publishing.
Droste, H. (2012). Degrees of Publicity. Handwritten Newspapers in the Seventeenth and Eighteenth Centuries. LIR. Journal, vol. 1, 67–83.
Droste, H. (2021). The Business of News. Brill.
Harari, Y.N. (2024). Nexus. Krótka historia informacji od epoki kamienia łupanego do sztucznej inteligencji. Wydawnictwo Literackie.
Jakubėnas, R. (2006). Początki i sytuacja prasy w Europie i w I Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Senoji Lietuvos Literatūra, 159–202.
Kamberelis, G. (1995). Genre as institutionally informed social practice. Maryland Journal of Contemporary Legal Issues, 6, 115–171.
Kucharski, A. The Polish Noblemen’s Nation vs. The Neighbouring Powers. Defending the Independence of the Country and the Freedom of the Nation from the Perspective of the Polish
Handwritten Press during the Reign of StanisławAugust Poniatowski (1764–1795). W: Dybas, B., Bojarski, J. (red.). (2021). Gruppenidentitäten in Ostmitteleuropa Auf der Suche nach Identität. V&R Unipress.
Maier, I., Pilger, W. (2001). Second-hand Translation for Tsar Aleksej Mixajlovič – a Glimpseintothe Newspaper Workshop at Posol‘skij Prikaz (1648), „Russian Linguistics”, 25, 209–242.
Maier, I., Shamin, S. „Revolts“ in the Kuranty of March–July 1671. W: Griesse, M. (red.). (2014). From Mutual Observation to Propaganda War. Premodern Revolts in Their Transnational Representations. Transcript Verlag.
Maliszewski, K. (1990). Obraz świata i Rzeczypospolitej w polskich gazetach rękopiśmiennych z okresu późnego baroku. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Maliszewski, K. (2001). Komunikacja społeczna w kulturze staropolskiej. Studia z dziejów kształtowania się form i treści społecznego przekazu w Rzeczypospolitej Szlacheckiej. Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Ostaszewska, D. „Merkuriusz Polski” – początek kształtowania się komunikacji masowej. W: Borawski, S., Hawrysz M. (red.). (2011). Zielonogórskie Seminaria Językoznawcze 2010. Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego.
Ostaszewska, D. O kierunkach genologicznych transformacji – w poszukiwaniu zmian w przestrzeni kształtowania się komunikacji społecznej. W: Pastuch, M., Siuciak, M. (red.), Wosińska, K. (współ.). (2018). Historia języka w XXI wieku. Stan i perspektywy. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Penkała-Jastrzębska, A. (2023). News of the World. The Role of Handwritten Newspapers in the Polish-Lithuanian Commonwealth in the Early 18th Century. Opera Historica, 2, 304–324.
Pietrzak, M. (2021). Odnajdywanie śladów przeszłości gatunków prasowych. Uwagi historyka języka. Język Polski, z. 2, 100–111.
Popiołek, B. (2001). Tematyka węgierska w polskich gazetach rękopiśmiennych z przełomu XVII i XVIII wieku. Annales Academiae Pedagogicae Cracoviensis. Studia Historica, 19–32.
Rejter, A. (2000). Polifoniczność gatunkowa „Merkuriusza Polskiego” z 1661 roku. Napis, VI, 7–17.
Rejter, A. Komunikacja medialna w perspektywie historycznojęzykowej. Wybór problemów. W: Kita, M., Ślawska, M. (red.). (2012). Transdyscyplinarność badań nad komunikacją medialną. T. 1, Stan wiedzy i postulaty badawcze. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Scarborough King, R. (2016). The Manuscript Newsletter and the Rise of the Newspaper, 1665–1715. Huntington Library Quarterly, 3, 411–437.
Scarborough King, R. All the News that’s Fit to Write. The Eighteenth-Century Manuscript Newsletter. W: Brandtzæg, S. G., Goring, P, Watson, Ch. (red.). (2018). Travelling Chronicles News and Newspapers from the Early Modern Period to the Eighteenth Century. Brill.
Siuciak, M. Kształtowanie się gatunku wiadomości prasowej w XVIII wieku. W: Sokólska, U. (red.). (2013). Tekst – akt mowy – gatunek wypowiedzi. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Siuciak, M. Dyskurs publiczny w perspektywie diachronicznej. W: Witosz, B., Sujkowska-Sobisz, K., Ficek, E. (red.). (2016). Dyskurs i jego odmiany. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Suska, D. (2019). Realizacja wzorca gatunkowego wiadomości prasowej w gazetach rękopiśmiennych Jędrzeja Kitowicza z lat 1771–1776. Філологічний Часопис, 1/13, 111–121.
Suska, D. (2023). „Poufne wieści z oświeconej Warszawy” Teodora Ostrowskiego: przejawy tabloidyzacji w osiemnastowiecznych gazetach rękopiśmiennych (w perspektywie mediolingwistycznej). Słowo. Studia Językoznawcze, 14, 212–223.
Thompson, J. B. (2001). Media i nowoczesność. Społeczna teoria mediów. Wydawnictwo ASTRUM.
Urbaitytė, R. (2006). Laikraštis Radvilų dvare XVIII a. pirmojoje pusėje. Lietuvos Istorijos Metraštis, nr 1, 39–62.
Waugh, D. C., Maier, I. (2023). Cross-Cultural Communication in Early Modern Russia. Foreign News in Context. University of Washington Libraries.
Wojtak, M., Wzmianka jako gatunek wypowiedzi prasowej. W: Książek-Bryłowa, W., Duda, H. (red.). (2003). Język polski. Współczesność. Historia, t. IV. Wydawnictwo UMCS.
Wojtak, M. (2008). Analiza gatunków prasowych, Lublin, Wydawnictwo UMCS.
Wojtak, M. Genologia historyczna – stan, perspektywy, konteksty. W: Pastuch, M., Siuciak, M. (red.), Wosińska, K. (współ.). (2018). Historia języka w XXI wieku. Stan i perspektywy. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Wojtak, M. (2019). Wprowadzenie do genologii. Wydawnictwo UMCS.
Wolińska, O. (1987). Język XIX-wiecznych wiadomości prasowych. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Woźniak, E. (2024). Od wspólnoty do języka. Koncepcja nowej periodyzacji dziejów polszczyzny. Biuletyn PTJ, (LXXX).
