Akcje ułamkowe - errata
DOI:
https://doi.org/10.34767/DP.2025.02.05Słowa kluczowe:
papiery wartościowe, instrumenty finansowe, rynek kapitałowy, derywatyAbstrakt
Przedmiotem artykułu jest prawna charakterystyka nowej praktyki rynkowej firm inwestycyjnych – akcji ułamkowej. W efekcie połączenia kilku instytucji prawnych, firmom inwestycyjnym udało się wprowadzić do obrotu instrument, który umożliwia eliminację rygoryzmu zasady niepodzielności akcji, co pozwala na ograniczenie ryzyka poprzez zmniejszenie kwoty, którą klient firmy przeznacza na inwestycję. Nowy produkt powoduje jednocześnie istotne problemy prawne. Po pierwsze, firmy inwestycyjne oferujące akcje ułamkowe w najbardziej powszechnej i opisywanej w tym artykule formie stoją na stanowisku, że akcja ułamkowa nie stanowi derywatu. Po drugie, problematyczne jest oparcie konstrukcji akcji ułamkowej o wariację stosunku powiernictwa. Pierwszym celem artykułu jest rozstrzygnięcie czy akcja ułamkowa jest instrumentem pochodnym i prawem pochodnym, a tym samym, czy stanowi instrument finansowy. Drugim celem artykułu jest rozstrzygnięcie, czy najbardziej powszechna konstrukcja akcji ułamkowej oparta o stosunek powierniczy jest zgoda z wymogami prawa instrumentów finansowych.W artykule posłużono się przede wszystkim metodą dogmatyczno-prawną i teoretyczno-prawną.W przedmiocie pierwszego problemu akcja ułamkowa jest kontraktem, który stanowi instrument pochodny oraz prawo pochodne, a zatem także instrument finansowy. Implikuje to konieczność stosowania przy obrocie akcjami ułamkowymi szeregu aktów prawnych konstytuujących m.in. szerszą ochronę inwestora. W przedmiocie drugiego problemu poczyniłem zastrzeżenie, że wobec znacznego niedookreślenia stosunku powierniczego nie bardzo wiadomo, jak odtworzyć podstawowe elementy akcji ułamkowej, a co za tym idzie – nie można precyzyjnie ująć konsekwencji wiążących się z zawieraniem kontraktu akcji ułamkowej. Uznałem, że uniemożliwia to firmie inwestycyjnej wyodrębnienie odpowiedniej grupy docelowej dla tego instrumentu i wraz z częściowo mylącą formą jego oferowania może prowadzić do misselingu. Artykuł zawiera także krytyczne streszczenie działań Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego w przedmiocie akcji ułamkowych.
Bibliografia
Literatura
Bartlett R.P., McCrary J., O’Hara M., Tiny trades, big questions: Fractional shares, „Journal of Financial Economics” 2024, Vol. 157.
Bieniak M., [w:] Kodeks spółek handlowych. Komentarz, red. M. Bienia, Warszawa 2024, Legalis, komentarz do art. 333, Nb 4.
Callens E., Derivative Contracts in EU Law: Never Mind the Definition?, „Journal of Corporate Law Studies” 2022, nr 22, s. 641.
Chłopecki A., Akcje zdematerializowane w małżeńskiej wspólności majątkowej, „Przegląd Prawa Handlowego” 2008, nr 10, s. 46-53.
Chłopecki A., Instrumenty pochodne, [w:] Chłopecki A., Dyl M., Prawo rynku kapitałowego, Warszawa 2024, s. 239.
Chłopecki A., Instrumenty pochodne w polskim systemie prawnym (rozważania na kanwie „toksycznych opcji”), „Przegląd Prawa Handlowego” 2009, nr 7, s. 5.
Chłopecki A., Umowa jako instrument finansowy, „Przegląd Prawa Handlowego” 2022, nr 10, s. 4-9.
Gębusia I., Dopuszczalność wyodrębnienia praw „cząstkowych” z papierów wartościowych w obecnym stanie prawnym, „Prawo Spółek” 2012, nr 9, s. 23-26.
Gołębiowski P., Kontrakty na różnice kursowe (CFDs), „Przegląd Prawa Handlowego” 2012, nr 6, s. 26-27.
Górniak K., Trust w prawie kontynentalnym, „Kwartalnik Prawa Prywatnego” 2022, z. 2, s. 288.
Grzybowski S., System Prawa Cywilnego. T. 1, Wrocław 1974, s. 231.
Jajuga K., Instrumenty pochodne, Warszawa 2009, s. 6.
Kappes A., Czy należy uregulować czynności powiernicze?, [w:] Prawo kontraktów, red. Z. Kuniewicz, D. Sokołowska, Warszawa 2017, s. 165.
Katner W., [w:] System prawa prywatnego. T. 9. Prawo zobowiązań – umowy nienazwane, red. W. Katner, Warszawa 2023, s. 767.
Korpalski M., Natura pochodnych transakcji zabezpieczających na przykładzie transakcji walutowych, „Monitor Prawniczy” 2012, nr 3, s. 135–141.
Krzykowski A., Umowne ograniczenia przelewu wierzytelności w kodeksie cywilnym - propozycja reinterpretacji i wnioski de lege ferenda, „Przegląd Prawa Handlowego” 2011, nr 5.
Michalski M., Dopuszczalność rozszczepiania uprawnień udziałowych z akcji, „Przegląd Prawa Handlowego” 2008, nr 5, s. 35-42.
Lemonnier M, Mariański M. Zięty J.J., Ewolucja koncepcji papieru wartościowego w prawie polskim i francuskim, „Przegląd Prawa Handlowego” 2011 nr 8.
Lemonnier M., Instrumenty zarz1dzania ryzykiem przez przedsiębiorców, „Studia Prawnoustrojowe”, 2011 nr 14.
Palmer B., Broker vs. Market Maker: What's the Difference?, https://www.investopedia.com/ask/answers/06/brokerandmarketmaker.asp [dostęp: 8.04.2025].
Prawo rynku kapitałowego. T. 2. Komentarz, red. P. Wierzbowski, L. Sobolewski, P. Wajda, Warszawa 2023, Legalis, komentarz do art. 4, Nb 19.
Prawo zobowiązań – umowy nienazwane. T. 9, red. A. Kappes, Warszawa 2023, Legalis, Nb 440.
Public Statement. On derivatives on fractions of shares, ESMA 2023.
Radwański Z., Olejniczak A., Grykiel J., [w:] Prawo cywilne – część ogólna. T. 2, red. A. Olejniczak, Z. Radwański, Warszawa 2019, s. 288.
Romanowski M., Podział praw podmiotowych na majątkowe i niemajątkowe, „Państwo i Prawo” 2006, nr 3, s. 24-25.
Sójka T., Godlewski M., [w:] Obrót instrumentami finansowymi. Komentarz, red. T. Sójka, Warszawa 2022, komentarz do art. 3., s. 66.
Szczepańska K., Zasada nierozszczepialności w spółkach kapitałowych, Warszawa 2020, s. 229-253.
Szpojankowski A., Glosa do wyroku sądu najwyższego z dnia 23 stycznia 2014 roku II CSK 264/13 zbyt wąska deinicja powiernictwa, „Studenckie Zeszyty Naukowe” 2019, vol. 22, nr 42.
Szpunar A., O powierniczych czynnościach prawnych, [w:] Przekaz i papiery wartościowe. Wybór dzieł Profesora Adama Szpunara w stulecie urodzin, red. W. Katner, Warszawa 2013, s. 250.
Szumański A., Pojęcie akcji, w: Szumański A., Spyra M., Suliński G., Prawo spółek handlowych, Warszawa 2024, s. 575.
Tereszkiewicz P., Instrumenty pochodne, [w:] System Prawa Handlowego. Tom 4. Prawo instrumentów finansowych, red. M. Stec, Warszawa 2016, s. 752.
Tracz G., Zoll F., Przydatność pojęcia powiernictwa dla prawa prywatnego, „Przegląd Prawa Handlowego” 1998, nr 4, s. 24.
Węgierski M., Dematerializacja akcji spółek niepublicznych – ewolucja czy rewolucja? „Studia Prawnoporównawcze” 2021, nr 53, s. 483.
Wolter A., Ignatowicz J., Stefaniuk K., Prawo cywilne: zarys części ogólnej, Warszawa 2020, s. 167.
Zachariasiewicz M., Trust i inne stosunki powiernicze w prawie porównawczym i prawie międzynarodowym prywatnym, Katowice 2016, s. 22.
Zawadzka J., Warunek w prawie cywilnym, Warszawa 2012, s. 205.
Źrodła internetowe
Stanowisko ws. akcji ułamkowych, Komisja Nadzoru Finansowego 2025.
https://www.knf.gov.pl/dla_mediow?articleId=91449&p_id=18 [dostęp: 5.02.2025].
Akty prawne
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniająca dyrektywę 2002/92/WE i dyrektywę 2011/61/UE (wersja przekształcona) (Dz. Urz. UE L 173 z 2014 r. str. 349 ze zm.).
Regulamin Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. (uchwała Nr 1/2220/2025), dostępny na stronie GPW: https://www.gpw.pl/regulacje [dostęp: 2.05.2025].
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie instrumentów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, kontrahentów centralnych i repozytoriów transakcji (Dz. Urz. UE L 201 z 2012 r. str. 1 ze zm.).
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 18).
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.).
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 722).
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 620 ze zm.).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Licencja ta umożliwia ponownym użytkownikom rozpowszechnianie, remiksowanie, dostosowywanie i tworzenie materiałów na dowolnym nośniku lub w dowolnym formacie, pod warunkiem wskazania twórcy. Licencja pozwala na wykorzystanie komercyjne.
