Prawnokarna ochrona zwierząt w Polsce – analiza historyczna i współczesne problemy stosowania przepisów

Autor

  • Julia Belt UKW WPiE

DOI:

https://doi.org/10.34767/DP.2025.02.02

Słowa kluczowe:

ochrona, zwierzęta, prawo, opieka, kary

Abstrakt

Celem artykułu jest analiza prawnokarnej ochrony zwierząt w Polsce z uwzględnieniem historycznego rozwoju regulacji prawnych oraz współczesnych problemów interpretacyjnych związanych ze stosowaniem przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt. W opracowaniu przedstawiono ewolucję statusu prawnego zwierzęcia – od przedmiotu ochrony o charakterze użytkowym do istoty zdolnej do odczuwania cierpienia, której ustawodawca zapewnia szczególną ochronę prawną. Analizie poddano również odpowiedzialność karną za przestępstwa i wykroczenia przeciwko zwierzętom, ze szczególnym uwzględnieniem problemów kwalifikacji prawnej czynów, relacji pomiędzy przepisami ustawy o ochronie zwierząt a Kodeksem karnym i Kodeksem wykroczeń oraz trudności interpretacyjnych pojawiających się w orzecznictwie i doktrynie. W artykule omówiono także szczególne obszary ochrony zwierząt, dotyczące zwierząt gospodarskich oraz zwierząt utrzymywanych w ogrodach zoologicznych, wskazując na znaczenie humanitarnego traktowania i dobrostanu zwierząt jako podstawowych wartości chronionych przez ustawodawcę. Przeprowadzona analiza prowadzi do wniosku, że mimo wielokrotnych nowelizacji obowiązujące regulacje nadal zawierają liczne nieścisłości interpretacyjne, a katalog sankcji oraz praktyka ich stosowania nie zawsze zapewniają skuteczną ochronę zwierząt przed cierpieniem. Wskazano również potrzebę dalszego doprecyzowania przepisów oraz wzmocnienia spójności systemu prawnej ochrony zwierząt w Polsce.

Bibliografia

Literatura:

Buratowska K., Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., K 52/13, „Roczniki Administracji i Prawa” 2021, t. 21, z. 3.

Danecka D., Radecki W., Ustawa o ochronie przyrody z komentarzem do wybranych przepisów, Warszawa 2023.

Daniluk P., Kodeks wykroczeń. Komentarz do art. 78, wyd. 3, Warszawa 2023.

Gądzik Z., Ochrona humanitarna zwierząt utrzymywanych w ogrodach zoologicznych, Lublin 2019.

Helios J., Jedlecka W., Znęcanie się nad zwierzęciem w doktrynie prawa karnego i w orzecznictwie sądowym – kilka uwag tytułem wstępu do rozważań o prawnej ochronie zwierząt, Wrocław 2017.

Jachnik E., Prawna ochrona dobrostanu zwierząt gospodarskich podczas ich uboju, Poznań 2021.

Kozłowska P., Szwarczyk M., Prawnokarna ochrona zwierząt, „Zamojskie Studia i Materiały” 2000.

Królikowski M., Zawłocki R., Kodeks karny. Część szczególna. Tom 3. Komentarz do artykułów 222-316, wyd. 5, Warszawa 2024.

Kuszlewicz K., Prawa zwierząt. Praktyczny przewodnik, Warszawa 2019.

Kuszlewicz K., Ustawa o ochronie zwierząt. Komentarz, Warszawa 2021.

Mozgawa M., Prawnokarna ochrona zwierząt, Lublin 2001.

Mozgawa M., Budyn-Kulik M., Kozłowska-Kalisz P., Kulik M., Michalska-Warias A., Nazar K., Pozakodeksowe przestępstwa przeciwko zasobom przyrody i środowisku. Komentarz, Warszawa 2017.

Sławik K., Traktowanie i ochrona prawna zwierząt w Polsce, „Ius Novum” 2011, nr 4.

Szulc K., Ochrona zasobów zwierząt gospodarskich w kontekście zrównoważonego rozwoju, Poznań 2011.

Zawłocki R., Przestępstwa przeciwko mieniu i gospodarcze. System Prawa Karnego, t. 9, wyd. 3, Warszawa 2024, teza 139, 150.

Akty prawne:

Europejska Konwencja o ochronie zwierząt przeznaczonych do uboju (Dz.U. z 2008 r. Nr 126, poz. 810).

Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem, sporządzona w Waszyngtonie dnia 3 marca 1973 r.

Konwencja o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk, sporządzona w Bernie dnia 19 września 1979 r.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. z 1928 r. Nr 36, poz. 332).

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1099/2009 z dnia 24 września 2009 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas ich uśmiercania (Dz.Urz. UE L 303 z 18.11.2009).

Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2025 r. poz. 734 ze zm.).

Ustawa z dnia 13 października 1995 r. – Prawo łowieckie (Dz.U. z 2025 r. poz. 539 ze zm.).

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. z 2023 r. poz. 1580).

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. z 2025 r. poz. 383 ze zm.).

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2025 r. poz. 1673).

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz.U. z 2023 r. poz. 1075 ze zm.).

Ustawa z dnia 15 stycznia 2015 r. o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 465).

Orzecznictwo:

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 1997 r., II KKN 266/96, Legalis.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2009 r., V KK 187/09, OSNKW 2010, nr 5, poz. 41.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., K 52/13, Dz.U. z 2014 r. poz. 1794.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2016 r., II KK 281/16.

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2017 r., III KK 118/17, Legalis.

Źródła internetowe:

Gazeta Prawna – „Piątka dla zwierząt”. Ustawa dobra, ale…, https://prawo.gazetaprawna.pl/artykuly/1491087,piatka-dla-zwierzat-ustawa-dobra-ale.html [dostęp: 29.10.2025].

Gmina Nieporęt – Ustawa o ochronie zwierząt – informator prawny dla praktyków, https://www.nieporet.pl/komunikat/ustawa-o-ochronie-zwierzat-informator-prawny-dla-praktykow/69793/ [dostęp: 12.12.2025].

Piątka dla zwierząt – treść ustawy; https://gcadwokaci.pl/piatka-dla-zwierzat-tresc-ustawy/ [dostęp: 29.10.2025].

Sejm RP – Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zwierząt, https://sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=703 [dostęp: 29.10.2025].

Zwierzęta i prawo e-learning, nasze raporty; https://zwierzetaiprawo.org/raporty/ [dostęp: 29.10.2025].

Pobrania

Opublikowane

2026-09-18

Jak cytować

Prawnokarna ochrona zwierząt w Polsce – analiza historyczna i współczesne problemy stosowania przepisów. (2026). Dogmatyka Prawa, 2(2), 29-61. https://doi.org/10.34767/DP.2025.02.02