Wybrane aspekty idei hyperborejskiego dziedzictwa współczesnej Rosji w ujęciu genetyczno-historycznym
DOI:
https://doi.org/10.34864/heteroglossia.issn.2084-1302.nr19.art1Słowa kluczowe:
Hyperboreans, Russia, Vsevolod B. Ivanov, Valery N. Demin, Aleksandr G. Dugin, Oleg A. MatveychevAbstrakt
In this article, devoted to presenting the genesis of the idea of the Hyperborean heritage of contemporary Russia, four examples are referred to: 1) selected paintings by Vsevolod B. Ivanov; 2) to the pseudo-scientific books of Valery N. Demin and to the work of Alexander G. Dugin; 3) and to the scientific dissertations of Oleg A. Matwiejczew. This heritage occupies a relatively important place in contemporary Russian culture, hence it is present in both painting and literature. The analyzes presented above can be summarized as follows: at the basis of the modern Russian view of Hyperborea lies the ancient literary tradition of the Greeks and Romans; the biblical concept of the so-called holy North; medieval and renaissance cartography; and the ideology of the hierarchy of European powers developed in the 17th century. Two scholars contributed most to the creation of this ideology: the German Philipp Clüver and the Swede Olaus Rudbeck the Elder. In this duo, the leading role should be given to a professor at Uppsala University. It was O. Rudbeck who showed how to use literary, geographical-historical, geopolitical, religious and linguistic arguments as well as data taken from native folklore in order to build a Swedish superpower ideology. Later, historical and theosophical, gnostic and esoteric arguments were added, creating a pseudoscientific system. An ideology constructed on the basis of these arguments found particularly friendly ground in Orthodox and post-communist Russia. Over time, the ancient sources were pushed into the shadows, and the achievements of O. Rudbeck the Elder were passed over in complete silence. W.N. Demina and A.G. Dugin did not even have to be aware of the role that the Swede played in the genesis of the concepts they presented. However, pointing to the genetic and historical foundations of the idea of the Hyperborean heritage of modern Russia, one should not forget about the pioneering role of the Swedish professor from Uppsala.
Bibliografia
Źródła
Aeschylus. (1914). Choephoroe. Berolini, Weidmann.
Apollonius Rhodius. (1912). Argonautica. Longmans – Green.
Bacon, R. (1897). The Opus Majus IV. Clarendon.
D’ailly, P. (1930). Ymago mundi, t. 1-3. Texte latin et traduction française. Maisoneuve.
Herodotius. (1886). Historiae. Freytag.
Nicephorus, G. (1865). Byzantina historia. Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae [40]. Bonnae, Weber, 1829-1855 (= Patrologia Graeca, t. 148, szp. 120A-1450D; tamże, t. 149, szp.9A-501B).
Pindarus. (1968). The Odes including the principal Fragments, with an introduction and an English translation by Sandys, J. The Loeb Classical Library 56, 2nd. Harvard University Press.
Plinius. (1906). Naturalis historia. vol. 1. Teubner.
Pomponius, M. (1880). De chorographia libri tres. Teubner.
Solinus. (1864). Collectanea rerum memorabilium. Parthey.
Strabo. (1877). Geographica, vol. I-III. Teubner.
Vergilius. (1859). Opera, vol. I. Bucolica et Georgica. Teubner.
Opracowania
Anttila, T. (2014). The Power of Antiquity. The Hyperborean research tradition in early modern Swedish research on national antiquity. Acta Universitatis Ouluensis B Humaniora 125. University of Oulu.
Bailly, J. S. (1779). Lettres sur l’Atlantide de Platon et sur l’ancienne histoire de l’Asie. Elmsly – Debure.
Беляков, A. B., Матвейчев, O. A. (2019). Гиперборея. Приключения идеи. Книжный мир.
Bouillet, M.-N. (1826). Hyperboréens. W: tenże. Dictionnaire classique de l’antiquité sacrée et profane t. 1. Librairie Classique Élémentaire.
Von den Brincken, A.-D. (2008). Studien zur Universalkartographie des Mittelalters. Veröffentlichungen des Max-Planck-Instituts für Geschichte 229. Göttingen, Vandenhoech & Ruprecht.
Cluverius, Ph. (1616). Germaniae antiquae liber primus, quo situs universae Germaniae, & origo moresque Germanorum describuntur. Elzevirius.
Дёмин, В. Н. (2000). Загадки русского Севера. Вече.
Дёмин, В. Н. (2002). Русь гиперборейская. Вече.
Дёмин, В. Н. (2003). Гиперборея. Исторические корни русского народа. Гранд-Фаир.
Дёмин, В. Н. (2006). Северная прародина Руси. Вече.
Дёмин, В. Н. (2006). Тайны Евразии. Вече.
Дёмин, В. Н. (2007). Гиперборейские тайны Руси. Вече.
Дёмин, В. Н. (2007). Русь нордическая. Вече.
Дёмин, В. Н. (2007). Тайник русского Севера. Вече.
Дёмин, В. Н. (2010). Уральская Гиперборея. Вече
Дёмин, A. Г. (1993). Гиперборейская теория. Вече.
Дёмин, A. Г. (2008). Знаки великого норда. Гиперборейская теория. Вече.
Edelstein, D. (2006). Hyperborean Atlantis: Jean-Sylvain Bailly, Madame Blavatsky, and the Nazi Myth. Studies in Eighteenth Century Culture nr 35.
Ekman, E. (1962). Gothic Patriotism and Olof Rudbeck. Journal of Modern History nr 34/1.
Eriksson, G. (1994). The Atlantic Vision: Olaus Rudbeck and Baroque Science. Uppsala Studies in the History of Science 19. Science History Publications.
Fréret, N. (1753). Sur la situation du pays des Hyperboréns. W: Histoire de l’Académie Royale des Inscriptions et Belles Lettres, t. 18. L’Imprimerie Royale.
Gagné, R. (2021). Cosmography and the Idea of Hyperborea in Ancient Greece. A Philology of Worlds. Cambridge Classical Studies. Cambridge University Press.
Grelot, P. (1958). La géographie mythique d’Hénoch et ses sources orientales. Revue Biblique nr 65.
Karczewski, K. (2017). Tradycja, imperium, geopolityka: euroazjatyzm w ujęciu Aleksandra Dugina jako alternatywa wobec liberalizmu oraz demokracji liberalnej. Wydawnictwo Adama Marszałka.
Kish, G. (1965). The Cosmographic Heart, Cordiform Maps of the 16th Century, Imago Mundi nr 19.
Kochanek, P. (2004). Die Vorstellung vom Norden und der Eurozentrismus. Eine Auswertung der patristischen und mittelalterlichen Literatur. Veröffentlichungen des Instituts für Europäische Geschichte Mainz.
Kochanek, P. (2005). Gdzie leży Raj? Biblia a średniowieczny obraz świata. W: Iwaszkiewicz-Wronikowska, B., Próchniak, D. (red.). Sympozja kazimierskie, t. 5: Miejsca święte w epoce późnego antyku. Prace Wydziału Historyczno-Filologicznego TN KUL 121. Towarzystwo Naukowe KUL.
Kochanek, P. (2019). Four Rivers of Eden (Gen 2, 10-14) in Greek and Latin Patristic Literature. Geographical Aspect. W: Turlej, S., Stachura, M., Kołoczek, B. J., Izdebski, A. (ed.). Byzantina et Slavica. Studies in Honour of Professor Maciej Salamon. Historia Iagellonica.
Kochanek, P. (2021). Gog – eschatologiczny i realny wróg z Północy w literaturze patrystycznej i średniowiecznej. Vox Patrum nr 79.
Kochanek, P. (2022). Ślady biblijnej, świętej Północy i antycznej Hyperborei w literaturze patrystycznej i średniowiecznej. Vox Patrum nr 81.
Kochanek, P. (2023). Homo hyperboreus – szwedzka próba zakwestionowania oryginalności dorobku intelektualnego starożytnych Greków w XVII wieku. Facta Simonidis nr 16/2.
Kochanek, P. (2023). Hyperborea w wybranych pismach nowożytnych uczonych francuskich – Aspekt geograficzny w kontekście rosyjskim. Heteroglossia nr 14.
Kochanek, P. (2023). Hyperborejczycy w historii historiografii Europy Północno-Zachodniej i Skandynawii między końcem XVI a początkiem XX wieku. Wydawnictwo KUL.
Kochanek, P. (2023). Hyperborejczycy w mocarstwowej ideologii niemieckiej w XVII, XVIII i XIX wieku. Heteroglossia nr 15.
Kochanek, P. (2024). „Wyspa Hyperborejczyków” Hekatajosa z Abdery – najważniejsze propozycje jej identyfikacji między XVI a XX wiekiem. Teka Komisji Historycznej TN KUL nr 6(21).
Koehler, L., Baumgartner, W. (ed.). (1958). Lexicon in Veteris Testamenti libros. Brill.
Матвейчев, О. А. (2017). Аристей Проконнесский – духовидец‚ свидетель Гипербореи. Социяльно-Гуманитарные Знания nr 4.
Матвейчев, О. А. (2017). Гиперборея и Гиперборейцы в трудах античных учёных. Социяльно-Гуманитарные Знания nr 3.
Матвейчев, О. А. (2017). Гиперборея как предмет научного интереса в Средневековые и Новое Время. Социяльно-Гуманитарные Знания nr 5.
Матвейчев, О. А. (2018). Гиперборейский вопрос в XIX-XX веках. Научный Ежегодник Института Фипософии и Права Уральского Отделения Российской Академий Наук nr 18/3.
Матвейчев, О. А. (2021). Новейшие зарубежные исследования о Гиперборее (2010-2020 гг.). Вестник Тверского Государственного Университета‚ Серия: Философия nr 56/2.
Матвейчев, О. А. (2022). К этимологии термина „Гиперборея”. Вестник Тверского Государственного Университета‚ Серия: Философия nr 60/2.
Матвейчев, О. А. (2022). Гиперборейская топонимика на древних картах. Логос nr 32/6 (151).
Mercator, G. (1595). Atlas sive Cosmographicae meditationes de fabrica mundi et fabricate figura. Mercator – Busius.
Mercator, G. (1623). Atlas sive Cosmographicae meditationes de fabrica mundi et fabricate figura. Denuò aucta editio quinta.
Nordström, J. (1934). De yverbornes ö. Sextonhundratalsstudier. Bonnier.
Ortelius, A. (1624). Theatri orbis terrarum Parergon; sive veteris geographiae tabulae, commentariis geographicis et historicis illustratae. Editio novissima, cura et studio Balthasaris Moreti. Ex officina Plantiniana.
Pelletier, M. (1995). The Cordiform World Maps by Oronce Finé. Cartographica Helvetica nr 12.
Pelloutier, S. (1740). Histoire des Celtes, et particulièrement des Gaulois et des Germains, depuis les tems fabuleux jusqu’à la prise de Rome par les Gaulois.
Roling, B. (2016). Akademischer Hyperboreer-Kult: Rudbeckianische Disputationen zwischen Netzwerkbildung und nationaler Überhöhung. W: Gindhart, M., Marti, H., Seidel, R. (red.). Frühneuzeitliche Disputationen: Polyvalente Produktionsapparate gelehrten Wissens. Böhlau.
Roling, B. (2020). Odins Imperium: Der Rudbeckianismus als Paradigma an den skandinavischen Universitäten (1680-1860), 1-2. Bd. Mittellateinische Studien und Texte 54/1-2. Brill.
Rudbeckius, O. (1679). Atland eller Manheim dedan Japhety afkomne / Atlantica sive Manheim, vera Japheti posterorum sedes et patria [vol. 1], Editio secunda multis in locis emendata & aucta.
Schmidt-Voges, J. (2004). De antiqua claritate et clara antiquitate Gothorum: Gotizismus als Identitätsmodell im frühneuzeitlichen Schweden. Imago Borealis 4. Lang.
Von See, K. (2006). Nord-Glaube und Atlantis-Sehnsucht. W: Von See, K. Ideologie und Philologie. Aufsätze zur Kultur- und Wissenschaftsgeschichte. Frankfurter Beiträge zur Germanistik 44.
Składanowski, M. (2019). Cywilizacja rosyjska według Aleksandra Dugina: studia historyczno-antropologiczne. Źródła i Monografie 492. Towarzystwo Naukowe KUL.
Składanowski, M. (2022). Bezpieczeństwo narodowe Rosji w neoeuroazjatyzmie Aleksandra Dugina na tle współczesnej rosyjskiej debaty politycznej i akademickiej. Difin.
Svenbro, J. (1980). L’Idéologie «gothisante» et l’«Atlantica» d’Olof Rudbeck: Le mythe platonicien et l’Atlantide au service de l’Empire suédois du XVIIe siècle. Quaderni di Storia nr 11.
Svennung, J. (1967). Zur Geschichte des Gothicismus. Acta Societatis Litterarum Humaniorum Regiae Upsaliensis 44/2B. Almqvist & Wiksell.
Vidal-Naquet, P. (1992). Atlantis and the Nations, przeł. Lloyd, J. Critical Inquiry nr 18.
Zaczkowska, A. (2009). Wpływ neopogan na kulturę popularną w Rosji. Nurty neopogańskie w sztukach plastycznych. Państwo i Społeczeństwo nr 9/4.
Zaczkowska, A. (2016). Cienie aryjskich przodków. Mitologia polityczna w Rosji. Biblioteka Przeglądu Rusycystycznego 19. Śląsk
