The New Womanhood. The emancipation discourse in the works of Narcyza Zmichowska
DOI:
https://doi.org/10.34864/heteroglossia.issn.2084-1302.nr17.art02Keywords:
Narcyza Zmichowska, author, woman, upbringing, emancipationAbstract
The overarching goal of this article is to analyze the discourse that Narcissus Zmichowska used in her work. In the text I focus on the author’s approach to the “women’s question”, so the main analytical tool turns out to be feminist criticism. Due to the many areas of the writer’s activity looked at, the text is divided into parts. The first is an introduction, where women’s work is admonished, the next is a reminder of the silhouette of Zmichowska. The fourth part of the article talks about the differences in the understand-ing of womanhood between the author under discussion and her teacher – Klementyna Hoffmanowa, née Tańska. The next one moves to the writer’s works, more precisely to the novel Poganka, where the book’s heroine Aspasia is discussed. The last analytical section is devoted to a look at Zmichowska’s epistolography. The article closes with a conclusion highlighting the precocity of the author undertaken.
References
Borkowska G., Cudzoziemki. Studia o polskiej prozie kobiecej, Warszawa, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN, 1996.
Borkowska G., Metafora drożdży. Co to jest literatura/poezja kobieca, „Teksty Drugie”, 1995, nr 3–4, s. 31–44.
Borkowska G., Strategia pszczoły. Żmichowska wobec Hoffmanowej, „Teksty Drugie”, 1993, nr 4/5/6, s. 70–80.
Borkowska G. Wstęp [W:] N. Żmichowska, Poganka, Wrocław, Ossolineum, 2013, s. 5–102.
Boy-Żeleński T., Przedmowa do pierwszego wydania [W:] N. Żmichowska, Listy. Narcyssa i Wanda, wyd. B. Winklowa, H. Żytkowicz, Warszawa, Fundacja Akademia Humanistyczna; Instytut Badań Literackich PAN, 2007.
Chmielowski P., Autorki polskie XIX w. Studyum literacko-obyczajowe. Serya pierwsza, Warszawa, Spółka Nakładowa Warszawska, 1885.
Chołuj B., Zapomnienia w tradycji myśli feministycznej [W:] Teorie feministyczne: tradycje i perspektywy, M. Adamik (red.), A. Derra, W. Wachowski, Toruń 2020, s. 1–13.
Ciesek B., Przeciw wykluczeniu. Konceptualizacje współczesnej polskiej kobiety z perspektywy dyskursu feministycznego, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica”, 2017, nr 51, s. 11–28.
Czarnacka A., Patriarchat [W:] Encyklopedia gender. Płeć w kulturze, M. Rudaś-Grodzka (red.), K. Nadana-Sokołowska, A. Mrozik, K. Szczuka, K. Czeczot, B. Smoleń, A. Nasiłowska, E. Serafin, A. Wróbel, Warszawa 2014, s. 369–371.
Czechowski J., Funkcje edukacyjnej literatury dla dzieci i młodzieży, „Kultura i Edukacja”, 2007, nr 2, s. 7–21.
de Beauvoir S., Druga płeć, przeł. M. Leśniewska, Warszawa, Wydawnictwo Czarna Owca, 2014.
Dziamska-Lenart G., Woźniak-Wrzesińska E., Obertová Z., Zakrzewska-Verdugo M., Zgrzywa J., Słownik frazeologiczny z ćwiczeniami dla uczących się języka polskiego jako obcego, Poznań, Wydawnictwo Rys, 2021.
Gabryella (Narcyza Żmichowska), Pisma. Z życiorysem pióra P. Chmielowskiego, Warszawa 1885, t. 1.
Gajewska A., Tłumaczenie feminizmu, „Przekładaniec”, 2011, nr 24, s. 7–18.
Graczyk E., Od Żmichowskiej do Masłowskiej Od Żmichowskiej do Masłowskiej. O pisarstwie kobiet w nadwiślańskim kraju, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2013.
Gwioździk J., Jane Austen. Pisarka – twórczość – epoka w kulturze współczesnej, „Bibliotheca Nostra. Śląski Kwartalnik Naukowy”, 2017, nr 3, s. 118–135.
Hajkowska M., Narcyza Żmichowska (1819–1896) – pisarka, działaczka społeczna, nauczycielka, „Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, 2015, t. 34, z. 1, s. 141–156.
Hoffmanowa K., O powinnościach kobiet [W:] Dzieła Klementyny z Tańskich Hofmanowej, t. 9,N. Żmichowska (red.), s. 15–26.
Hoffmanowa K., Pamiątka po dobrej matce, czyli ostatnie rady dla jej córki, Warszawa, Nakładem G. Seunewalda, 1883, wyd. 10, przed. P. Krakowowa.
Janicka A., Przemiany formuły emancypacji kobiet [W:] Perspektywa środkowoeuropejska,A. Janicka (red.), C. F. Kiss, M. Bracka, Białystok, Uniwersytet w Białymstoku, 2019,s. 17–36.
Jawor A., Kobieta w rodzinie ponowoczesnej na przykładzie Polek, „Roczniki Kulturoznawcze”,2016, nr 2, s. 43–64.
Kaniewski P., Entuzjastki warszawskie projektantkami nowoczesnej kobiety, „Vade Nobiscum”,2009, nr 1, s. 77–86.
Kita M., Wystąpienia: Polski dyskurs prywatności, „Postscriptum Polonistyczne”, nr 1, s. 93–103.
Klinik J., Językowe sposoby wyrażania perswazji w »Pamiątce po dobrej matce« Klementyny z Tańskich Hoffmanowej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica”, 2005, nr 43, s. 37–45.
Kraskowska E., Kobiety piszą i rachują, „Przestrzenie Teorii”, 2015, nr 23, s. 267–273.
Kowalczyk I., Akt [W:] Encyklopedia gender. Płeć w kulturze, M. Rudaś-Grodzka (red.), K. Nadana-Sokołowska, A. Mrozik, K. Szczuka, K. Czeczot, B. Smoleń, A. Nasiłowska, E. Serafin, A. Wróbel, Warszawa, Wydawnictwo Czarna Owca, 2014, s. 30–32.
Kuczyńska-Koschany K., Rimbaudysta Julian T., Tuwim od łobuzów, Tuwim dla dzieci, „Porównania”, 2019, nr 2/25, s. 317–340.
Kuran M., Starość i młodość jako nieustannie aktualne, uniwersalne motywy literackie i kulturowe – wprowadzenie do zbioru studiów[W:] Starość i młodość w literaturze i kulturze, Analecta literackie i językowe, t. 5, M. Kuran (red.), Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2016, s. 7–21.
Lisiak A., Miłość, kobieta i małżeństwo w XIX wieku, Warszawa, Bellona SA, 2009.
Nałkowska Z., Uwagi o etycznych zadaniach ruchu kobiecego. Przemówienie wygłoszone na Zjeździe Kobiet, [W:] Chcemy całego życia. Antologia polskich tekstów feministycznych z lat 1870–1939, A. Górnicka-Boratyńska (red.), Warszawa, Wydawnictwo Czarna Owca, 2018, s. 298–304.
Niewiadomska-Cudak M., Walka o prawa wyborcze kobiet w Polsce, „Pedagogika Rodziny”, 2008, nr 1, s. 55–64.
Ozimek-Hanslik M., Feminizm uwzględniający klasy społeczne i klasowe doświadczenia kobiet jako dopełnienie krytycznej teorii polityki, „Teoria Polityki”, 2024, nr 9, s. 149–168.
Phillips U., With Open Eyes: The Young Narcyza Żmichowska’s Reception of Western Cultural Influences, „Rocznik Komparatystyczny”, 2016, nr 7, s. 276–288.
Raińska K., O pilności względem ubioru. Modna panna w świetle XIX-wiecznej literatury poradnikowej [W:] Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Moda i styl życia, t. 6, J. Kita (red.), M. Korybut-Marciniak, Łódź – Olsztyn, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych UWM, 2017, s. 245–262.
Romankówna M., Nowe szczegóły metryki i biografii Bolesława Prusa, „Pamiętnik Literacki”, 1959, nr 50/1, s. 209–227.
Romankówna M., Sprawa Entuzjastek, „Pamiętniki Literackie”, 1957, nr 48/2, 516–537.
Rudaś-Grodzka M., Cela jako własny pokój. Relacje więźniarek politycznych z XIX i początku XX wieku, „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza”, nr 1, s. 157–178.
Serafin-Prusator E., Narcyza Żmichowska – między Matką Polką a kobietą-rycerzem, „Białostockie Studia Literaturoznawcze”, 2017, nr 10, s. 7 21.
Sieńko P., Własna piosenka. Formuły emancypacji w tekstach wybranych współczesnych polskich artystek, Bydgoszcz 2023,
Skowera M., Czy (i jakie) „widma” kanonu literatury dziecięcej krążą nad Polską, „Czas Kultury”, 2022, nr 4, s. 64–76.
Słownik języka polskiego, zapominalstwo – Wielki słownik W. Doroszewskiego PWN, W. Doroszewski (red.), dostęp: 22.11.2024.
Smith S., Watson J., Wprowadzenie: koncepcje podmiotowości w kobiecych praktykach autobiograficznych [W:] Teorie wywrotowe, A. Gajewska (red.), Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2012, s. 33–104.
Smuszkiewicz A., Literatura dla dzieci. Podręcznik dla studentów kierunków pedagogicznych, Poznań, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 2015.
Sobolczyk P., Gotycyzm, romantyzm, S/M [W:] Rozkosz w kulturze, Ł. Wróblewski (red.), A. Giza, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016, s. 195–207.
Sokolska M., Jej portret [W:] Loci (non) communes. Prace ofiarowane Profesor Marii Korytowskiej, M. Siwiec (red.), O. Płaszczewska, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, s. 373—390.
Spychalska M., Znikająca kobieta i feministyczne śledztwo, „Teksty Drugie”, 2002, nr 6, s. 113–124.
Stawiak-Ososińska M., Wychowanie domowe dziewcząt w świetle poglądów publicystów pierwszej połowy XIX wieku w Królestwie Polskim (rola i zadania matki w domowym wychowaniu córek), „Studia Pedagogiczne. Problemy Społeczne, Edukacyjne i Artystyczne”, 2003, nr 14, s. 285–300.
Szczuka K., Kopciuszek, Frankenstein i inne. Feminizm wobec mitu, Kraków, Wydawnictwo eFKa, 2001.
Szopa K., Praca miłości. Poezja kobiet wobec reprodukcji życia codziennego, „Teksty Drugie”, 2020, nr 5, s. 217–237.
Szpyra-Kozłowska J., Karwatowska M., »Klient nasz pan« a »wszyscy ludzie są braćmi« – seksizm we współczesnej polszczyźnie, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury”, 2003, nr 15, s. 195–218.
Środa M., Kobiety i władza, Warszawa, Wydawnictwo W.A.B., 2009.
Święćkowska T., Własny głos w autorstwie kobiecym w pierwszej połowie XIX w. na przykładzie Klementyny z Tańskich Hoffmanowej i Narcyzy Żmichowskiej, „Toruńskie Studia Bibliologiczne”, 2020, nr 2, s. 145–168.
Tatur U., Typy kobiet w literaturze polskiej a ich stereotypy zawarte w warstwie językowej (na podstawie wybranych dzieł), „Białostockie Archiwum Językowe”, 2008, nr 8, s. 205–222.
Tomczak S., Feminizm szuka korzeni – Przyczynek do poszukiwań i przemian w historycznej narracji polskiego ruchu feministycznego, „Meritum”, 2016, t. 8, s. 403–416.
Tramer M., Bambo zrobił swoje, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, 2014, nr 4, s. 149–160.
Tuwim J., Słoń Trąbalski, Warszawa, Książka i Wiedza, 1950.
Walęciuk-Dejneka B., Portret Bibianny Moraczewskiej – literatki nieznanej, „Czasopismo Naukowe Instytutu Studiów Kobiecych”, 2018, nr 5, s. 65–78.
Warmuz K., Od domu wszystko się zaczyna, „Czas Kultury”, 2020, nr 1, s. 67–72.
Wasilewska A., Folklor dzieci jako przejaw dyskursu subkultury rówieśniczej, „Colloquium Edukacja – Polityka – Historia”, 2018, nr 4, s. 111–126.
Wejbert-Wąsiewicz E., Feminizm w polskiej literaturze kobiet, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin-Polonia”, 2017, vol. 15/2, sectio L, s. 97–109.
Wójtewicz A., Kobiety w przestrzeni dziewiętnastowiecznego społeczeństwa. Rekapitulacja, „Litteraria Copernicana”, 2017, nr 2, s. 103–118.
Wyder G., Wielkopolskie „entuzjastki” – Bibianna Moraczewska i Emilia Sczaniecka. Życie złożone w służbie Ojczyzny – świadomy wybór czy zrządzenie losu?, „Studia Historica Gedanensia”, 2023, nr 14, s. 196–204.
Zwolińska B., Doświadczenie siostry w listach Narcyzy Żmichowskiej do brata Erazma, „Prace Polonistyczne”, 2006, nr 61/1, s. 193–204.
Zwolińska B., O kwestiach kobiecych w korespondencji Narcyzy Żmichowskiej, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2007.
Zwolińska B., Wampiryzm w literaturze romantycznej i postromantycznej, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2002.
Żmichowska N., Listy Narcyzy Żmichowskiej do rodziny i przyjaciół, t. 1, Kraków, Wydawca Gebethner i Wolff, 1885.
Żmichowska N., Listy Narcyzy Żmichowskiej do rodziny i przyjaciół, t. 2, Kraków, Wydawca Gebethner i Wolff, 1885.
Żmichowska N., Listy Narcyzy Żmichowskiej do rodziny i przyjaciół, t. 3, Kraków i Warszawa, Wydawca Gebethner i Wolff, 1906.
Żmichowska N., Narcyssa i Wanda. Listy Narcyzy Żmichowskiej do Wandy Grabowskiej (Żeleńskiej), Warszawa, Dom Książki Polskiej Spółka Akcyjna, 1930.
Żmichowska N., Przedmowa [W:] Narcyssa i Wanda. Listy Narcyzy Żmichowskiej do Wandy Grabowskiej (Żeleńskiej), s. 6, wolnelektury.pl, dostęp: 29.12.2024.
Żmichowska N., Słowo przedwstępne do dzieł dydaktycznych pani Hoffmanowej, [W:] Chcemy całego życia: antologia polskich tekstów feministycznych z lat 1870–1939, A. Górnicka-Boratyńska (red.), Warszawa, Wydawnictwo Czarna Owca, 2018, s. 36–63.
Żmichowska N., Słowo przedwstępne do dzieł dydaktycznych pani Hoffmanowej, [W:] Dzieła Klementyny z Tańskich Hoffmanowej, t. 8, N. Żmichowska (red.), Warszawa 1876, s. 207–297.
