Twórcy sztukaterii w Bydgoszczy w XIX i na początku XX wieku
DOI:
https://doi.org/10.34767/KB.2025.46.01Słowa kluczowe:
sztukator, sztukateria, architektura, rzemiosło, przemysł, fabryka Bydgoszcz, XIX wiek, XX wiekAbstrakt
Dotychczasowe badania nad architekturą Bydgoszczy pomijały wykonawców prac. Wątek ten, w zakresie wystrojów sztukatorskich zainteresował autorkę, która zaczęła poszukiwać wiadomości o osobach i firmach zajmujących się ich realizacją w XIX oraz w dwóch pierwszych dekadach XX w. Artykuł ma na celu zaprezentowanie wszelkich zgromadzonych informacji na temat sztukatorów, ale też wybranych rzeźbiarzy i malarzy, którzy mogli lub na pewno podejmowali się tego typu prac. Tekst, w którym przywołano około 70 postaci i firm zajmujących się produkcją i dystrybucją gotowych detali stiukowych, a także cementowych do dekoracji fasad oraz wnętrz, stanowi swoiste kompendium świadczące o istnieniu lokalnego środowiska twórców sztukaterii. W zamyśle autorki opracowanie powinno stać się punktem wyjścia do podjęcia dogłębnych studiów nad poruszoną tematyką.
Bibliografia
Źródła archiwalne
Archiwum Państwowe w Bydgoszczy
Akta budowlane m. Bydgoszczy, sygn. 1066, 3088, 5098, 5099.
Akta metrykalne parafii rzymskokatolickiej w Bydgoszczy, sygn. 36.
Akta Rejestru Handlowego Sądu Powiatowego w Bydgoszczy, sygn. 197.
Ewangelicko-Unijna Gm ina Wyznaniowa w Bydgoszczy, sygn. 35, 37, 67, 77, 89.
Urząd Stanu Cywilnego Bydgoszcz Miasto, sygn. 7, 21, 35, 112, 118, 122, 123, 130, 137, 140,142, 152, 153, 157, 189, 203, 241, 246, 247, 250, 263, 301, 306, 308, 310, 484, 618, 726,774, 796, 833, 869, 908.
Urząd Stanu Cywilnego Bydgoszcz W ieś III, sygn. 111.
Urząd Stanu Cywilnego Koronowo - Miasto, sygn. 80.
Urząd Stanu Cywilnego Małe Bartodzieje, sygn. 98.
Urząd Stanu Cywilnego Okole, sygn. 89, 97, 138, 214.
Źródła drukowane
A dressbuch nebst A llgem einem G eschafts-Anzeiger von B rom berg und dessen Vororten, 1888 -1 9 1 7 r.
Allgemeiner Wohnungs-Anzeiger fu r Bromberg, 1855, 1858 r.
Amtsblatt der Koniglichen Preufiischen Regierung zu Bromberg, 1838.
Neuer W ohnungs-Anzeiger nebst A llgem [eine] G eschafts-Anzeiger von D anzig und den Vorstadten fu r 1869, Danzig 1869.
Wohnungs-Anzeiger nebst Adrefi- und Geschafts-H andbuch fur die Stadt Brom berg und Umgebung 1872, 1876, 1878-1887 r.
Wohnungs-Anzeiger nebst Adress- und G eschafts-Katalogfur Stadt Bromberg,1869 r.
Wohnungs-Anzeiger nebst Adrefi-Buch fu r die Stadt und den Polizeibezirk Bromberg, 1864 r.
Prasa
(Das neue Schutzenhaus), „Thorner Presse” nr 247 z 20 X 1893.
(Die Bauthatigkeit in unserer Stadt), „Bromberger Zeitung”, nr 259 z 5 X I 1885.
[Handwerkerverein.], „Bromberger Zeitung”, nr 76 z 11 II 1879.
[Abputzarbeiten am Rathause], „Bromberger Zeitung”, nr 185 z 12 V II 1882.
[anons], „Bromberger Tageblatt”, nr 78 z 2 IV 1896.
[anons], „Bromberger Zeitung”, nr 81 z 8 IV 1863; 113 z 15 V 1868; nr 75 z 1 IV 1875; 153 z 5 V II 1875; 100 z 13 IV 1880.
[anons], „D ziennik Bydgoski” nr 243 z 21 X 1937.
[anons], „Ostdeutsche Presse”, nr 173 z IV 1878; nr 248 z 21 X 1896; 130 z 6 V I 1901; 254 z 29 X 1903; 291 z 11 X II 1904; 17 z 21 I 1910; 163 z 15 V II 1914.
[Bromberger Bauten.], „Bromberger Zeitung”, nr 192 z 19 V II 1881.
[Die Bauthatigkeit in unserer Stadt], „Bromberger Zeitung”, nr 314 z 18 X I 1882.
[Die Bauthatigkeit], „Bromberger Zeitung”, nr 270 z 4 X 1880.
[nekrolog], „Bromberger Zeitung”, nr 249 z 24 X 1863; 67 z II 1879; 219 z 19 IX 1889; 136 z 14 V I 1910.
[nekrolog], „Ostdeutsche Presse”, nr 267 z 14 X I 1906.
[reklama], „Bromberger Tageblatt”, nr 189 z 14 V III 1893; 155 z 5 V II 1896.
[reklam a], „Bromberger Zeitung”, nr 121 z 26 V 1888; 131 z 5 V I 1897; 59 z 11 III 1898; 80 z 6 IV 1902.
[reklama], „Dziennik Bydgoski”, nr 148 z 5 V II 1910.
[reklama], „Ostdeutsche Presse”, nr 234 z 7 X 1889; 177 z 31 V II 1907.
[Vom Bernhardt'schen Bau.], „Bromberger Zeitung”, nr 319 z 23 X I 1882.
- lecie firmy, „Dziennik Bydgoski”, nr 140 z 20 V I 1928.
A.R., Wanderungen durch die Provinzial-Gewerbe-Ausstellung. XXV, „Posener AusstellungsZeitung”, nr 71 z 4 V III 1895.
Bekanntmachung, „Bromberger Tageblatt”, nr 34 z 15 I 1910.
Bekanntmachung, „Ostdeutsche Presse”, nr 123 z 28 V 1914.
Bekantmachung, „Ostdeutsche Presse”, nr 54 z 5 III 1912.
Bekantmachung, „Ostdeutsche Presse”, nr 62 z 14 III 1902.
Besitzwechsel, „Ostdeutsche Presse”, nr 90 z 18 IV 1909.
Bromberger Stuck- und Cementwaaren-Fabrik P. Rossiger & Co. [anons], „Bromberger Tageblatt”, nr 126 z 1 V I 1893.
Das Neue Bethaus in Jagerhof, „Ostdeutsche Presse”, nr 220 z 19 IX 1909.
Der Bartzschen Neubau in der Fischerstrafie, „Bromberger Zeitung”, nr 296 z 18 X II 1901.
Die Bromberger Sanitats- und Gewerbeausstellung. I, „Ostdeutsche Presse”, nr 132 z 8 V I 1902.
Die neue Handwerker- und Kunstgewerbeschule, „Ostdeutsche Presse”, nr 223 z 22 IX 1911.
Diebstahl, „Ostdeutsche Presse”, nr 224 z 24 IX 1903.
F.H., Brom berg als Industriestadt, IV, „Ostdeutsche Presse”, nr 142 z 21 V I 1906.
Konkursverfahren, „Ostdeutsche Presse”, nr 255 z 29 X 1908.
Kunstgewerbeschule, „Ostdeutsche Presse”, nr 230 z 30 IX 1911.
Modellausstellung, „Ostdeutsche Presse”, nr 61 z 13 III 1901.
Standesamt Brom berg (Landbezirk), „Ostdeutsche Presse”, nr 61 z 13 III 1903.
Śp. M aksymiljan Rutkowski, „Dziennik Bydgoski”, nr 213 z 16 IX 1931.
Verschwunden, „Ostdeutsche Presse”, nr 25 z 30 I 1902.
Zwangsversteigerung, „Ostdeutsche Presse”, nr 235 z 6 X 1912.
Zwangsversteigerung, „Ostdeutsche Presse”, nr 97 z 27 IV 1909.
Opracowania i artykuły
Bohme P., Industrie und Gewerbe in Bromberg, Bydgoszcz 1907.
Derkowska-Kostkowska B., Bydgoszczanin i budowniczy. O Józefie Święcickim, architekturze i Bydgoszczy 1859-1913, Bydgoszcz 2016.
Derkowska-Kostkow ska B ., Walter Zagermann, architekt z bydgoskich Bielaw , [w:] Architektura Miast VIII. Zbiór studiów. Architekci w miastach XIX i XX wieku, Bydgoszcz 2021, s. 127-143.
Trennert Ernst i in., Familienbuch der Familie Trennert 1930-1965, e-book 2021 [dostęp online: 17 III 2023].
Netografia
„Deutschland, Preufien, Posen, Katholische und Lutherisch Kirchenbucher, 1430-1998” ,,FamilySearch(https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:6FC7-WYDY : Sun Mar 10 05:55:48 U TC 2024), Entry for Maximilianus Leopoldus Rutkowski and Franciscus Rutkowski, 25 Feb 1866. [dostęp: 3 III 2025];
„Deutschland, Preufien, Westpreufien, Katholische und Lutherisch Kirchenbucher, 1537 1981”,, FamilySearch (https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:6ZMN-6V8M : Sun Mar 10 17:33:19 U TC 2024), Entry for Carl Franz Otto * Jeremias and Friedrich Jeremias, 29 Nov 1846.
