Stucco workers in Bydgoszcz in the !9 th and early 20th centuries
DOI:
https://doi.org/10.34767/KB.2025.46.01Keywords:
stucco worker, stuccowork, architecture, craft, industry, Bydgoszcz factory, 19th century, 20th centuryAbstract
Past studies on Bydgoszcz architecture had not focused on stucco workers. The author of this article had become interested in stucco decorations. She looked in particular for information concerning stucco workers and companies involved in stuccowork in the 19th century and the first two decades of the 20th century. The purpose of this editorial is presentation of all information on stucco workers as well as selected sculptors and painters who may have been or were involved in this type of works. This report, which describes about 70 people and companies engaged in production and distribution of premade stucco decorations and cement details for faęade ornamentation forms a unique compilation confirming existence of the local community of stucco workers. The author hopes that this study will be the starting point of in-depth research on this topic
References
Źródła archiwalne
Archiwum Państwowe w Bydgoszczy
Akta budowlane m. Bydgoszczy, sygn. 1066, 3088, 5098, 5099.
Akta metrykalne parafii rzymskokatolickiej w Bydgoszczy, sygn. 36.
Akta Rejestru Handlowego Sądu Powiatowego w Bydgoszczy, sygn. 197.
Ewangelicko-Unijna Gm ina Wyznaniowa w Bydgoszczy, sygn. 35, 37, 67, 77, 89.
Urząd Stanu Cywilnego Bydgoszcz Miasto, sygn. 7, 21, 35, 112, 118, 122, 123, 130, 137, 140,142, 152, 153, 157, 189, 203, 241, 246, 247, 250, 263, 301, 306, 308, 310, 484, 618, 726,774, 796, 833, 869, 908.
Urząd Stanu Cywilnego Bydgoszcz W ieś III, sygn. 111.
Urząd Stanu Cywilnego Koronowo - Miasto, sygn. 80.
Urząd Stanu Cywilnego Małe Bartodzieje, sygn. 98.
Urząd Stanu Cywilnego Okole, sygn. 89, 97, 138, 214.
Źródła drukowane
A dressbuch nebst A llgem einem G eschafts-Anzeiger von B rom berg und dessen Vororten, 1888 -1 9 1 7 r.
Allgemeiner Wohnungs-Anzeiger fu r Bromberg, 1855, 1858 r.
Amtsblatt der Koniglichen Preufiischen Regierung zu Bromberg, 1838.
Neuer W ohnungs-Anzeiger nebst A llgem [eine] G eschafts-Anzeiger von D anzig und den Vorstadten fu r 1869, Danzig 1869.
Wohnungs-Anzeiger nebst Adrefi- und Geschafts-H andbuch fur die Stadt Brom berg und Umgebung 1872, 1876, 1878-1887 r.
Wohnungs-Anzeiger nebst Adress- und G eschafts-Katalogfur Stadt Bromberg,1869 r.
Wohnungs-Anzeiger nebst Adrefi-Buch fu r die Stadt und den Polizeibezirk Bromberg, 1864 r.
Prasa
(Das neue Schutzenhaus), „Thorner Presse” nr 247 z 20 X 1893.
(Die Bauthatigkeit in unserer Stadt), „Bromberger Zeitung”, nr 259 z 5 X I 1885.
[Handwerkerverein.], „Bromberger Zeitung”, nr 76 z 11 II 1879.
[Abputzarbeiten am Rathause], „Bromberger Zeitung”, nr 185 z 12 V II 1882.
[anons], „Bromberger Tageblatt”, nr 78 z 2 IV 1896.
[anons], „Bromberger Zeitung”, nr 81 z 8 IV 1863; 113 z 15 V 1868; nr 75 z 1 IV 1875; 153 z 5 V II 1875; 100 z 13 IV 1880.
[anons], „D ziennik Bydgoski” nr 243 z 21 X 1937.
[anons], „Ostdeutsche Presse”, nr 173 z IV 1878; nr 248 z 21 X 1896; 130 z 6 V I 1901; 254 z 29 X 1903; 291 z 11 X II 1904; 17 z 21 I 1910; 163 z 15 V II 1914.
[Bromberger Bauten.], „Bromberger Zeitung”, nr 192 z 19 V II 1881.
[Die Bauthatigkeit in unserer Stadt], „Bromberger Zeitung”, nr 314 z 18 X I 1882.
[Die Bauthatigkeit], „Bromberger Zeitung”, nr 270 z 4 X 1880.
[nekrolog], „Bromberger Zeitung”, nr 249 z 24 X 1863; 67 z II 1879; 219 z 19 IX 1889; 136 z 14 V I 1910.
[nekrolog], „Ostdeutsche Presse”, nr 267 z 14 X I 1906.
[reklama], „Bromberger Tageblatt”, nr 189 z 14 V III 1893; 155 z 5 V II 1896.
[reklam a], „Bromberger Zeitung”, nr 121 z 26 V 1888; 131 z 5 V I 1897; 59 z 11 III 1898; 80 z 6 IV 1902.
[reklama], „Dziennik Bydgoski”, nr 148 z 5 V II 1910.
[reklama], „Ostdeutsche Presse”, nr 234 z 7 X 1889; 177 z 31 V II 1907.
[Vom Bernhardt'schen Bau.], „Bromberger Zeitung”, nr 319 z 23 X I 1882.
- lecie firmy, „Dziennik Bydgoski”, nr 140 z 20 V I 1928.
A.R., Wanderungen durch die Provinzial-Gewerbe-Ausstellung. XXV, „Posener AusstellungsZeitung”, nr 71 z 4 V III 1895.
Bekanntmachung, „Bromberger Tageblatt”, nr 34 z 15 I 1910.
Bekanntmachung, „Ostdeutsche Presse”, nr 123 z 28 V 1914.
Bekantmachung, „Ostdeutsche Presse”, nr 54 z 5 III 1912.
Bekantmachung, „Ostdeutsche Presse”, nr 62 z 14 III 1902.
Besitzwechsel, „Ostdeutsche Presse”, nr 90 z 18 IV 1909.
Bromberger Stuck- und Cementwaaren-Fabrik P. Rossiger & Co. [anons], „Bromberger Tageblatt”, nr 126 z 1 V I 1893.
Das Neue Bethaus in Jagerhof, „Ostdeutsche Presse”, nr 220 z 19 IX 1909.
Der Bartzschen Neubau in der Fischerstrafie, „Bromberger Zeitung”, nr 296 z 18 X II 1901.
Die Bromberger Sanitats- und Gewerbeausstellung. I, „Ostdeutsche Presse”, nr 132 z 8 V I 1902.
Die neue Handwerker- und Kunstgewerbeschule, „Ostdeutsche Presse”, nr 223 z 22 IX 1911.
Diebstahl, „Ostdeutsche Presse”, nr 224 z 24 IX 1903.
F.H., Brom berg als Industriestadt, IV, „Ostdeutsche Presse”, nr 142 z 21 V I 1906.
Konkursverfahren, „Ostdeutsche Presse”, nr 255 z 29 X 1908.
Kunstgewerbeschule, „Ostdeutsche Presse”, nr 230 z 30 IX 1911.
Modellausstellung, „Ostdeutsche Presse”, nr 61 z 13 III 1901.
Standesamt Brom berg (Landbezirk), „Ostdeutsche Presse”, nr 61 z 13 III 1903.
Śp. M aksymiljan Rutkowski, „Dziennik Bydgoski”, nr 213 z 16 IX 1931.
Verschwunden, „Ostdeutsche Presse”, nr 25 z 30 I 1902.
Zwangsversteigerung, „Ostdeutsche Presse”, nr 235 z 6 X 1912.
Zwangsversteigerung, „Ostdeutsche Presse”, nr 97 z 27 IV 1909.
Opracowania i artykuły
Bohme P., Industrie und Gewerbe in Bromberg, Bydgoszcz 1907.
Derkowska-Kostkowska B., Bydgoszczanin i budowniczy. O Józefie Święcickim, architekturze i Bydgoszczy 1859-1913, Bydgoszcz 2016.
Derkowska-Kostkow ska B ., Walter Zagermann, architekt z bydgoskich Bielaw , [w:] Architektura Miast VIII. Zbiór studiów. Architekci w miastach XIX i XX wieku, Bydgoszcz 2021, s. 127-143.
Trennert Ernst i in., Familienbuch der Familie Trennert 1930-1965, e-book 2021 [dostęp online: 17 III 2023].
Netografia
„Deutschland, Preufien, Posen, Katholische und Lutherisch Kirchenbucher, 1430-1998” ,,FamilySearch(https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:6FC7-WYDY : Sun Mar 10 05:55:48 U TC 2024), Entry for Maximilianus Leopoldus Rutkowski and Franciscus Rutkowski, 25 Feb 1866. [dostęp: 3 III 2025];
„Deutschland, Preufien, Westpreufien, Katholische und Lutherisch Kirchenbucher, 1537 1981”,, FamilySearch (https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:6ZMN-6V8M : Sun Mar 10 17:33:19 U TC 2024), Entry for Carl Franz Otto * Jeremias and Friedrich Jeremias, 29 Nov 1846.