The memory of the January Uprising in the daily “Dziennik Bydgoski” under Prussian partition in Bydgoszcz
DOI:
https://doi.org/10.34767/KB.2023.44.17Keywords:
Bydgoszcz, “Dziennik Bydgoski,” January Uprising, anniversary celebrations, Prussian partitionAbstract
“Dziennik Bydgoski” was the Polish newspaper released from January 1, 1908. Th e main goals of its editors and publishers included promotionof the Polish language, combating loyalty and amicability towards the invader, and reinvigorating the work of Polish social and cultural organizations. The January Uprising was an independence movement, which just like the November Uprising covered the land annexed by Prussia, including Bydgoszcz, which played an important role in it, primarily thanks to its location and involvement of local residents. It was also a rebellion that ended in defeat, stopping Polish freedom fighting for almost half a century. The January Uprising, however,created a certain myth of fights for independence, and the memory of it was supposed to teach how to love and protect our most precious values, such as national culture, traditions, and native language, creating the basis for regaining our Homeland. One of the components of cherishing national traditions was the memory of the glorious, but tragic events from the past. The Poles remembered about freedom fighters and their commitment, but political conditions, in which they lived not always made possible public demonstration of such commemoration and paying tribute to the heroes. Such situation took place in the region annexed by Prussia. When the year 1913 marked the 50th anniversary of the outbreak of the January Uprising,Bydgoszcz residents could not keep silent, just like the editorial office of the daily “Dziennik Bydgoski,” which featured an extensive frontpage article. However, there were no official or public ceremonies, only some modest events, celebrated on a smaller scale than in Poznań. Nonetheless, this historic uprising was remembered. Th is article shows how Bydgoszcz, despite the difficult conditions resulting from the anti-Polish Prussian policy and a very unfavorable national situation, tried to cherish the memory of freedom fighters and the contribution of the only Polish newspaper published in Bydgoszcz in this commemoration.
References
Opracowania
Bartusówna M., W jubileuszową rocznicę Powstania Styczniowego, cz. 1–2, Lwów 1913.
Białynia-Chołodecki J., Pamiętnik powstania styczniowego w pięćdziesiątą rocznicę wypadków (wznowienie księgi pamiątkowej tegoż samego autora wydanej staraniem Komitetu Obywatelskiego we Lwowie w 1904 roku), Lwów 1913.
Brodniewicz T., Wielkopolski Związek Śpiewaczy w latach 1892–1939, [w:] Śpiewactwo polskie na Ziemi Bydgoskiej, Bydgoszcz 2000.
Cieślikowa A., Edmund Libański i jego lwowskie czasopismo „Przemysłowiec” (1903–1910),„Rocznik historii prasy polskiej” 2016, t. 19, z. 3, s. 57–73 [pdf online: https://rhpp.up.krakow.pl/article/view/3523/3143 [dostęp 20.07.2023].
Galos A., Z dziejów genezy jednego paragrafu, „Komunikaty Warmińsko-Mazurskie” 1994,nr 2–3, s. 147–259.
Gloria victis 1863–1864. Pamięć i tradycja, https://www.warszawa.ap.gov.pl/powstanie/lowicz/02.html [dostęp 30.06.2023].
Gloria victis: jak obchodzono kolejne rocznice Powstania Styczniowego: materiały ze zbiorów Biblioteki Jagiellońskiej, https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/doccontent?id=271288&from=FBC [dostęp: 30.06.2023].
Grysińska-Jarmuła K., Postawy narodowe Polaków w Bydgoszczy po upadku powstania styczniowego, „Ziemia Kujawska” 2016, t. 25, s. 51–60.
Grysińska-Jarmuła K., Muzyka jako przejaw patriotyzmu i narzędzie do walki z germanizacją na przykładzie aktywności bydgoskich towarzystw muzycznych, „Kronika Bydgoska” 2022, t. 43, s. 15–39.
Grysińska-Jarmuła K., Próby utrzymania polskości miasta i jego mieszkańców w dobie zaborów na przykładzie Bydgoszczy [w druku].
Hahn W., Rok 1863 w dramacie polskim, Lwów 1913.
Hemmerling Z., Geneza i znaczenie pruskiej ustawy wywłaszczeniowej, Poznań 1961.
Jakóbczyk W., Studia nad dziejami Wielkopolski w XIX wieku, t. 1 (dzieje pracy organicznej), Poznań 1951.
Jakóbczyk W., Studia nad dziejami Wielkopolski w XIX wieku, t. 3 (1890–1914), Poznań 1967.
Jakóbczyk W., Dzieje Wielkopolski. Lata 1793–1918, Poznań 1873.
Jakóbczyk W., Towarzystwo Naukowej Pomocy w Wielkopolsce 1841–1939, Poznań 1985.
Jakóbczyk W., W poznańskim Bazarze 1838–1939, Poznań 1986.
Janiszewska-Mincer B., Cenzura pruska wobec polskiej pieśni patriotycznej w latach 1850–1920, [w:] Śpiewactwo polskie na Ziemi Bydgoskiej, Bydgoszcz 2000, s. 60–66.
Janiszewska-Mincer, Znaczenie pieśni polskiej pod zaborem pruskim od połowy XIX wieku, „Zeszyty Naukowe Akademii Muzycznej im Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy”,nr 11, Bydgoszcz 1998, s. 5–12.
Jeleniewski M., Wielojęzyczna bydgoska prasa lokalna do 1939 roku, [w:] „Bydgoszcz miasto wielu kultur i narodowości”, Bydgoszcz 2009, s. 199–215.
Jeleniewski M., Dziennik Bydgoski, [w:] Encyklopedia Bydgoszczy, t. II, red. W. Jastrzębski, Bydgoszcz 2017, s. 139.
Jeleniewski M., Bydgoska prasa lokalna i regionalna w latach 1808–2021, Bydgoszcz 2021.
Karwowski S., Historya Dziennika Poznańskiego Od roku 1859–1864, [w:] Księga jubileuszowa „Dziennika Poznańskiego” 1859–1909, Poznań 1909, s. 3–101.
Kłaput-Wiśniewska A., Echa powstania styczniowego w kulturze muzycznej Pomorza i Kujaw do 1939 roku, „Ziemia Kujawska” 2016, t. 25, s. 61–74.
Kmiecik Z., Myśliński J., Jakóbczyk W., Cieślak T., Paczkowski A., Garlicka A., Notkowski A., Prasa polska w latach 1864–1918, Warszawa 1976.
Kozłowski J., Wielkopolska po pruskim zaborem w latach 1815–1918, Poznań 2004.
Kucharczyk G., Boże coś Polskę: – Pieśń „patriotycznie tendencyjna”. Aspekty działalności pruskiej cenzury w II połowie XIX wieku, „Kwartalnik Historyczny” 2000, t. 3, s. 27–41.
Kucharczyk G., Cenzura pruska w Wielkopolsce w czasach zaborów 1815–1914, Poznań 2001.
Kuczma R., Mała Encyklopedia – litera „D”, „Kalendarz Bydgoski” 2000, s. 283–284.
Kula M., Dlaczego obchodzimy rocznice?, „Łambinowski Rocznik Muzealny” 2013, t. 36, s. 13–25.
Kutta J., Magdziński Teofil, [w:] Bydgoski słownik biograficzny, t. 2, Bydgoszcz 1995, s. 96–99.
Kutta J., Kiedrowski Franciszek, [w:] Bydgoski słownik biograficzny, t. 3, red. J. Kutta, Bydgoszcz 1996, s. 75.
Łuczak Cz., Dzieje gospodarcze Wielkopolski w okresie zaborów (1815–1918), Poznań 2001.
Moszyński J., W wigilię Styczniowego Powstania, Kraków 1913.
Myśliborski-Wołowski S., Bydgoszcz i powiat bydgoski w latach powstania styczniowego, „Prace Komisji Historii” 1970, t. 7.
Nadolska A., Nasze „strażniczki polskości”. Aktywność patriotyczna kobiet w Bydgoszczy pod koniec okresu pruskiego, „Tabularium Historiae” 2020, t. 8, s. 49–87.
Nowakowski S., Bydgoszcz w pamiętnym roku 1863, Bydgoszcz 1938.
Opioła-Cegiełka M., Bydgoszcz w latach 1863–1864. Udział bydgoszczan w powstaniu styczniowym, „Kronika Bydgoska” 2012, t. 33, s. 71–81.
Ożóg K., Pamięć o powstaniu styczniowym w pomnikach przełomu wieków w Galicji, „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie” 2013, t. 58, s. 35–46.
Padechowicz M., Adam Staszczyk (1850–1909) cechmistrz ślusarzy i poeta krakowski, Kraków 1962.
Piotrowski B., Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk: w służbie narodu i nauki 1857–1918, Poznań 1983. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Historia, http://ptpn.poznan.pl/o-ptpn/historia [dostęp: 20.07.2023].
Pirko M., Niemiecka polityka wywłaszczeniowa na ziemiach polskich w l. 1907–1908,Warszawa 1963.
Podgóreczny J., „Dom Polski” w Bydgoszczy, „Kalendarz Bydgoski” 1973, s. 172–175.
Pomnik Artura Grottgera, „Czas” 1903, nr 111 (z dnia 16 maja), s. 1; online: http://www.mbc.malopolska.pl/dlibra/publication id=40195&tab=3 [dostęp. 20.07.2023].
Powstanie styczniowe i jego związki z Krakowem, https://krakowzwiedzanie.pl/powstanie-styczniowe-i-jego-zwiazki-z-krakowem/ [dostęp. 15.07.2022].
Przewodnik po wystawie roku 1913 (1863–1913), Lwów 1913; pdf online: https://sbc.org.pl/dlibra/publication/13690/edition/12457?language=en [dostęp: 30.06.2023].
Rocznice narodowe. Wskazówki i materiały potrzebne dla urządzających obchody narodowe, oprac. M. Bogusławska, Lwów–Warszawa 1926.
Rudnicki D.B., „Dziennik Bydgoski”. Lata 1907–1920, Bydgoszcz 1991.
Szudarek A., Kwestia narodowa i kwestia kobieca. Zadania Wielkopolanek w obliczu zaostrzenia polityki germanizacyjnej w 1908 r. w opinii warszawskich czasopism dla kobiet, [w:] Polityka i politycy w prasie XX i XXI wieku: polityka w prasie kobiecej, red.M. Dajnowicz, A. Miodowski, Białystok 2019, s. 15–31.
: album pamiątek, oprac. F. Jaworski, Lwów 1913.
–1913. Album powstania styczniowego (w pięćdziesiątą rocznicę powstania), Lwów 1913.
Umiński J., ChlewickaA., Księgarstwo, [w:] Encyklopedia Bydgoszczy, t. I, red. W. Jastrzębski, Bydgoszcz 2011, s. 80.
Wajda K., Przemiany terytorialne i ludnościowe w latach 1850–1914, [w:] Historia Bydgoszczy, t. I (do roku 1920), red. M. Biskup, Warszawa–Poznań 1991, s. 505–529.
Wereszycki H., Historia polityczna Polski 1864–1918, Wrocław 1990.
Wojciak J., Stosunki polityczne i narodowościowe w latach 1859–1914, [w:] Historia Bydgoszczy (do roku 1920), red. M. Biskup, Poznań–Bydgoszcz 1991, s. 541–585.
Artykuły prasowe
Sprawa wywłaszczenia w parlamencie niemieckim,„Dziennik Bydgoski”1908, nr 13, s. 1.
Drugie czytanie projektu wywłaszczenia w parlamencie pruskim,„Dziennik Bydgoski”1908, nr 14, s. 1.
Sprawa wywłaszczenia w parlamencie pruskim,„Dziennik Bydgoski”1908, nr 14, s. 1.
Nie brutalna siła, lecz odwieczne prawo natury odniesie zwycięstwo,„Dziennik Bydgoski”1908, nr 18, s. 1.
Ostateczne uchwalenie projektu wywłaszczenia,„Dziennik Bydgoski”1908, nr 19, s. 1.
Z parlamentu niemieckiego,„Dziennik Bydgoski”1908, nr 20, s. 1.
Wiadomości potoczne. Kalendarzyk,„Dziennik Bydgoski”1911, nr 18, s. 3.
Wiadomości potoczne,„Dziennik Bydgoski”1912, nr 17, s. 2.
Materiały do obchodów 50-letniej rocznicy powstania styczniowego,„Dziennik Bydgoski”1913, nr 9, Dodatek, s. 1.
Sprawy polskie. Sprawa wywłaszczenia,„Dziennik Bydgoski”1913, nr 12, s. 1.
Bracia rocznica,„Dziennik Bydgoski”1913, nr 17, s. 1.
Wiadomości potoczne,„Dziennik Bydgoski”1913, nr 18, s. 3.
Ostatnie wiadomości. Z Poznania, „Dziennik Bydgoski” 1913, nr 19, s. 3.
Obchód styczniowy w Poznaniu, „Dziennik Poznański” 1913, nr 17, s. 2.
Kronika. Wiadomości miejscowe, „Dziennik Poznański” 1913, nr 18, s. 3.
Obchód 50 rocznicy powstania styczniowego w Poznaniu, „Dziennik Poznański” 1913, nr 19, s. 3.
