The Kościuszko Uprising (1794) in Bydgoszcz and Kuyavia in the light of selected historical sources
DOI:
https://doi.org/10.34767/KB.2024.45.12Keywords:
Kościuszko Insurrection, Kościuszko Uprising, 1794, Bydgoszcz, Kuyavia, Battle of Bydgoszcz, Gen. Jan Henryk Dąbrowski (1755-1818)Abstract
This article is an attempt to remind the events of the Kościuszko Uprising (1794) in the region of Kuyavia, focusing in particular on the events taking place in Bydgoszcz. The trip of Gen. Jan Henryk Dąbrowski, on the order of Tadeusz Kościuszko, to Wielkopolska and Kuyavia played a very important role - to lure enemy troops away from Warsaw and expand the territory covered by the uprising. The capture of Bydgoszcz on October 2, 1794 was the biggest accomplishment of these events. The city and its residents were liberated from the Prussian rule (although for a few days only). It was a great starting point for further freedom fighting activities in Gdańsk Pomerania, Wielkopolska, Kuyavia, and the Chełmno Land. The main sources of the article were studies on the history of the Kościuszko Uprising in Kuyavia, particularly diaries of Gen. Jan Henryk Dąbrowski.
References
Źródła
(Dąbrowski J.), Wypraw generała Jana Henryka do Wielkopolski w roku 1794. Przez niego samego opisana. Tudzież wyjątek z autobiografii jego, wyd. przez E. Raczyńskiego, Poznań 1839.
(Rymkiewicz F.), Rzetelne i dokładne opisanie czynności korpusu wojsk Rzeczypospolitej pod dowództwem generała Dąbrowskiego w czasie wkroczenia do Wielkopolski i przejście na powrót Bzury, z przyłączeniem ordynansów, raportów i listów najważniejszych, doprowadzone aż do ostatniego upadku wojska, wyd. przez Z. Sułka, Generała Rymkiewicza „Rzetelne i dokładne opisanie” wyprawy korpusu gen. Dąbrowskiego do Wielkopolski w 1794 r., Studia i Materiały do Historii Wojskowości, t. XVII, cz.1 i 2, t. XVIII, cz. 3, Warszawa 1971-1972.
Akty powstania Kościuszki, wydali Sz. Askenazy i Włodz. Dzwonkowski, t. I, Protokóły i dzienniki Rady Zastępczej Tymczasowej i Rady Najwyższej Narodowej, cz.1, Kraków 1918.
Archiwum Wybickiego, zebrał i wydał A.M. Skałkowski, t. I (1768 -1801), Gdańsk 1948.
Iwanowski E. A., Wspomnienia lat minionych, t. II, Kraków 1876.
Rozkaz T. Kościuszki o wkraczaniu powstańców na tereny zajęte w rozbiorach Polski, [w:] Polska sztuka wojenna w okresie powstania kościuszkowskiego, oprac. A. Zahorski, Warszawa 1960, s. 91.
Spis osób, które uczestniczyły w działaniach Kościuszki w 1794 r. poprzedzony poglądem historycznym na przyczyny upadku Polski oraz krótką historyą wypadków w r. 1794 zaszłych. Z dodaniem życiorysów osób wybitne zajmujących stanowisko, opracował Bolesław Twardowski, Poznań 1894.
Zajączek J., Józefa Zajączka Pamiętnik albo Historja rewolucji czyli Powstania roku 1794,Poznań 1862.
Opracowania:
Bartel W., Ustrój władz cywilnych powstania kościuszkowskiego, Wrocław 1959.
Biegański Z., Powstanie 1794 r. w Bydgoszczy i regionie w świetle najnowszych publikacji, „Kronika Bydgoska”, t. 15, 1993, Bydgoszcz 1994, s. 85 -94.
Bielski M ., Rezmer W., Bitwy na Pomorzu. Szkice z dziejów militarnych Pomorza Nadwiślańskiego (1109-1945), Gdańsk 1993, s. 203-208.
Brakowski K., Generał Dąbrowski w Bydgoszczy, „Kalendarz bydgoski”, 1974, s. 111-117.
Herbst S., Z dziejów powstania kościuszkowskiego 1794 roku, Warszawa 1983.
Mincer F., Dzieje Bydgoszczy do roku 1806, Zielona Góra 1992,
Opioła-Cegiełka M., Insurekcja kościuszkowska (powstanie kościuszkowskie 1794 r.), [w:] Encyklopedia Bydgoszczy, t. 2, red. W. Jastrzębski, Bydgoszcz 2017, s. 94 -95.
Pachoński J., Dionizy Mniewski herbu Ogończyk, Polski Słownik Biograficzny (dalej PSB), t. X X I, 1976, s. 4 5 0-452.Pachoński J., Generał Jan Henryk Dąbrowski 1755-1818, Warszawa 1981.
Powstanie Kościuszkowskie na Kujawach i Pomorzu Gdańskim, pod red. M. Pawlaka, Bydgoszcz 1994.
Skałkowski A., Jan Henryk Dąbrowski, część 1 Na schyłku dni Rzeczypospolitej 1755-1795, Warszawa 1904.
Szczechowicz H., Kujawy wschodnie i ziemia dobrzyńska w II Rzeczpospolitej. Administracja, gospodarka, życie społeczno-polityczne, szkolnictwo 1918-1928, Włocławek 2013.
Szyndler B., Powstanie kościuszkowskie 1794, Warszawa 1994.
Wąsicki J., Powstanie kościuszkowskie w Wielkopolsce, Poznań 1957.Województwo włocławskie. Monografia regionalna, Łódź 1975.Zahorski A., Powstanie kościuszkowskie 1794, [w:] Trzy powstania narodowe - kościuszkowskie, listopadowe, styczniowe, red. W. Zajewski, Warszawa 2000, s. 15-148. Zyglewski Z., Wojsko w Bydgoszczy (XVI w. - 1815), [w:] Bydgoszcz wojskowa. Szkice z dziejów garnizonu wojskowego od czasów najdawniejszych do współczesności, red. A.S. Kotowski, S. Sadowski, Bydgoszcz 2017, s. 41 -69.
Zygmańska-Muszyńska J., Wielkopolska w powstaniu kościuszkowskim, Poznań 1947.
