"Obok siebie – wspólnie” – społeczności małych miast Wielkopolski i Kujaw w XVI‒XVII wieku
DOI:
https://doi.org/10.34767/TH.2023.14.05Słowa kluczowe:
XVI‒XVII wiek, Wielkopolska, Kujawy, małe miasta, konflikty, mniejszości wyznaniowe, mniejszości narodowe i etniczne, luteranie, bracia czescy, Żydzi, Szkoci, RomowieAbstrakt
Artykuł dotyczy społeczności małych miast Wielkopolski i Kujaw w XVI‒XVII wieku. W okresie tym, pod wpływem migracji ludności, zmieniała się ich struktura wyznaniowa i etniczna. Omówione więc zostały kwestie związane z pojawieniem się w Wielkopolsce wyznań reformowanych oraz wspólnoty braci czeskich. Przedstawione zostały również obecne w Wielkopolsce mniejszości narodowe i etniczne–Szkoci, Żydzi, Romowie. Przybliżone zostały kwestie prawne, religijne, gospodarcze i społeczne związane z osiedlaniem się w miastach osadników innych wyznań i narodowości. Zwrócono szczególną uwagę na relacje między mieszkańcami małych ośrodków. Zróżnicowanie etniczne i wyznaniowe małych miast Rzeczypospolitej, ale także społeczne i materialne ich mieszkańców, rodziło wiele konfliktów, o czym świadczą zapisy w księgach sądowych. Analiza dokumentów pokazuje nam swoisty „teatr” życia codziennego.
Bibliografia
Źródła
Archiwum Główne Akt Dawnych
– Radziejów radziecki, sygn. 8
Archiwum Państwowe w Bydgoszczy,
– Akta miasta Łobżenicy, sygn. 6, 8, 9
Archiwum Państwowe w Poznaniu:
– Akta miasta Bnin, sygn. I/4
– Akta miasta Gostyń, sygn. I/20
– Akta miasta Kleczew, sygn. I/7, I/10, I/11
– Akta miasta Poniec, sygn. I/20
Akta synodów różnowierczych w Polsce, t. 1: 1550–1559, oprac. M. Sipayłło, Warszawa 1996
Akta synodów różnowierczych w Polsce, t. 4: Wielkopolska 1569‒1632, oprac. M. Sipayłło, Warszawa 1997
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1564‒1565, cz. 1, wyd. A. Tomczak, C. Ohryzko-Włodarska, J. Włodarczyk, Bydgoszcz – Warszawa 1961
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1616–1620, cz. 1‒2, wyd. Z. Górski, R. Kabaciński, J. Pakulski, Wrocław 1994
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1628–1632, cz. 1: województwo poznańskie i kaliskie, wyd. Z. Guldon, Wrocław 1994
Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1628–1632, cz. 3: województwa łęczyckie, brzesko-kujawskie, inowrocławskie i ziemia dobrzyńska, wyd. Z. Guldon, Bydgoszcz 1967
Volumina Legum, t. II, Petersburg 1859
Żydzi polscy 1648–1772. Źródła, oprac. A. Kaźmierczyk, Kraków 2001
Literatura
Baranowski B., Życie codzienne małego miasteczka w XVII i XVIII wieku, Warszawa 1975
Bogucka M., Samsonowicz H., Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Wrocław 1986
Dworzaczkowa J., Bracia czescy w Wielkopolsce w XVI i w XVII wieku, Warszawa 1997
Dzieje ziemi gostyńskiej, red. S. Sierpowski, Poznań 1979
Głowacka-Penczyńska A., Mieszkańcy małych miast Kujaw w drugiej połowie XVI i w XVII wieku przed sądami. Przyczynek do dziejów sporów sądowych w czasach nowożytnych, w: Konflikty i spory w regionie kujawsko-pomorskim, red. M. Białkowski, A. Kosecki, W. Polak, Toruń 2013, s. 35‒51
Głowacka-Penczyńska A., Mniejszość żydowska w Kleczewie od XVI do XVIII wieku. Wybrane aspekty, „Polonia Maior Orientalis”, T. VIII: 2021, s. 39‒50
Gotocki P., Zapisy rocznikarskie w Poniecu 1617–1651, oprac. J. Związek, Kielce 1998
Guldon Z., Wijaczka J., Osadnictwo żydowskie w województwach poznańskim i kaliskim w XXI–XVII w., „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”, 1992, nr 2–3, s. 23‒‒36
Jurek T., Wilkierz rady miasta Wolsztyna z 1471 roku, „Roczniki Historyczne”, R. 85: 2019, s. 207‒218
Kuklo C., Struktury demograficzne i etniczne miast prywatnych w Koronie. Uwagi wstępne, „Rocznik Dziejów Społecznych i gospodarczych”, T. 77:2016, s. 319‒356
Łojko J., Civitas Pyzdry. Dzieje miasta do roku 1793, Pyzdry 2007 Łukasiewicz J., O kościołach Braci Czeskich w dawnej Wielkopolsce, Poznań 1835
Mazek D., Ku ozdobie i profitowi. Prawodawstwo miast prywatnych Wielkopolski 1660‒1674, Warszawa 2003
Mietz A., Pakulski J., Łobżenica. Portret miasta i okolicy, Łobżenica – Toruń 1993
Miodunka P., Społeczność małych miast południowej Małopolski od końca XVI do końca XVIII wieku, Kraków 2021
Mróz L., Cyganie – Romowie, w: Pod wspólnym niebem. Narody dawnej Rzeczpospolitej, red. M. Kopczyński, W. Tygielski, Warszawa 2010, s. 161‒‒179
Suproniuk J., Żydzi w miastach Wielkopolski, w: Atlas historyczny Polski, cz. II: Wielkopolska w II połowie XVI wieku, red. K. Chłapowski, M. Słoń, Warszawa 2017, s. 150‒176
Wijaczka J., Reformacja w miastach prywatnych w Koronie w XVI wieku, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych”, T. 77: 2016, s. 379‒406
Wijaczka J., Szkoci, w: Pod wspólnym niebem. Narody dawnej Rzeczpospolitej, red. M. Kopczyński, W. Tygielski, Warszawa 2010, s. 201-214
Zyglewski Z., Staropolskie powiaty nakielski i kcyński a dzisiejszy powiat nakielski, w: Na pograniczu Krajny i Pałuk. Dzieje powiatu nakielskiego, red. S. Łaniecki, Toruń 2020, s. 135‒201
