Sąsiedzkie zapożyczenia, czyli o złożonej recepcji francuskich rycin w protestanckim Strasburgu XVII wieku na przykładzie alegorycznych cykli wydanych przez Petera II Aubryʼego opatrzonych komentarzami Johanna Michaela Moscheroscha
DOI:
https://doi.org/10.34767/TH.2024.15.01Słowa kluczowe:
Johann Michael Moscherosch, Peter II Aubry, François Mazot, Rolland Leblond, Balthazar Moncornet, Jeremiasz Falck, Willem de Gheyn, grafika francuska, grafika niemiecka, poezja niemiecka, XVII wiekAbstrakt
W XVII wieku Paryż był jednym z czołowych ośrodków produkcji graficznej na terenie Europy Zachodniej. Ryciny wydawane nad Sekwaną cieszyły się dużą popularnością wśród wydawców niemieckich, którzy chętnie je naśladowali. Strasburski rytownik i wydawca Peter II Aubry (1596‒1666) skopiował kilka cykli o tematyce alegorycznej, które wyszły spod pras trzech paryskich wydawców w latach czterdziestych XVII wieku. Zaliczają się do nich: François Mazot (czynny ok. poł. XVII w.), Rolland Leblond (1596‒1651/1656) i Balthazar Moncornet (ok. 1600‒1668). We wszystkich przypadkach radykalnej transformacji uległo przesłanie rycin. Miedzioryty o świeckiej tematyce, ukazujące personifikacje wyobrażone jako modnie ubrane damy, opatrzone konwencjonalnymi komentarzami głoszącymi pochwałę poszczególnych pór roku, części dnia oraz zmysłów, nota bene niepozbawione frywolnych treści spod znaku Amora, uległy przemianie w cykle głoszące ideały religijne i etyczne propagowane przez wyznawców nauki Marcina Lutra. Przeprowadzone przez P. II Aubry’ego zmiany w omawianych trzech cyklach rycin zostały zapewne zasugerowane przez samego Johanna Michaela Moscheroscha, autora religijnych komentarzy.
Bibliografia
Źródła
Baudoin J., Iconologie ou explication nouvelle de plusieurs images […] Tirée des recherches et des figures de Cesar Ripa…, Paris 1644
Moscherosch H.M., Insomnis cura Parentum. Abdruck der ersten Ausgabe (1643), red. L. Pariser, Halle am Saale 1893
Literatura
Allgemeines Künstler-Lexikon, die bildenden Künstler aller Zeiter und Völker, t. 5: Ardos–Avogaro, München–Leipzig 1992, s.v. „Aubry Peter II”, oprac. A.-M. Mühlner, s. 585
Allgemeines Künstler-Lexikon, die bildenden Künstler aller Zeiter und Völker, t. 32 : Ebersbach–Eimbke, München–Leipzig 2002, s.v. „Gheyn (Gein; Geyn), Guillian (Guillaume, Willem) de”, oprac. U. Römer, s. 2
Allgemeines Künstler-Lexikon die Bildenden Künstler aller Zeiter und Völker, t. 36: Ezeoke-Faradje, München–Leipzig 2003, s.v. Falck (Falckius; Falk; Falque), Jeremias (Jeremij), oprac. K. Zabuska, s. 339‒342
Bechtold A., H.M. Moscherosch und der Kupferstecher Aubry, „Zeitschrift für Bücherfreunde. Neue Folge”, R. 8: 1917, z. 2, s. 253‒255
Deutsches-Literatur-Lexikon biographisch-bibliographisches Handbuch, t. 10: Lucius–Myss, red. H. Herkommer, C.L. Lang, Bern 1986, s.v „Moscherosch, Johann Michael”, szp. 1346‒1350
Harasimowicz J., Rola sztuki w doktrynie i praktyce kultowej reformacji, „Euhemer – Przegląd Religioznawczy”, T. XXIV: 1980, z. 4, s. 71‒86
Harasimowicz J., Treści i funkcje ideowe sztuki śląskiej Reformacji 1520‒1650, Wrocław 1986
Hollstein F.W.H., Hollstein’s Dutch and Flemish etchings, engravings and woodcuts, 1450‒1700, t. VII: Fouceel–Gole, Amsterdam, br. r. dr
Hollstein F.W.H., Hollstein’s German engravings, etchings and woodcuts 1400‒1700, t. XCII: Johann Jacob Thourneysen the Elder, oprac. D. Beaujean, red. S. Turner, Ouderkerk aan den Ijssel, 2020
Johann Michael Moscherosch Barockautor am Oberrheim, Satiriker und Moralist. Eine Ausstellung der badischen Landesbibliothek Karlsruhe in Zusammenarbeit mit dem Stadtarchiv Offenburg. Ausstellungskatalog herausgegeben von der Badischen Landesbibliothek, red. I.-A. Bergs, H.-J. Fliedner, W. Kühlmann, G. Römer, W.E. Schäfer, W. Schulz, U. Weber, Karlsruhe 1981
Koch G., Y a-t-il une image de dévotion protestante? Les petites images bibliques protestantes, w: Les images de dévotion en Europe XVIe‒XXIe siècle. Une précieuse histoire, red. D. Lerch, K. Mitalaite, C. Rousseau, I. Sérusier, Paris 2021, s. 317‒323
Moisan-Jablonski Ch., Balthazar Moncornet et Peter II Aubry ou les aventures strasbourgeoises des estampes parisiennes, „Les Cahiers d’Histoire de l’Art”, Nr 13: 2015, s. 95‒101
Moisan-Jablonski Ch., De François Mazot à Peter II Aubry et Johann Jacob Thurneysen Père: variations allégoriques sur le thème des Cinq Sensentre Paris, Strasbourg et Lyon, „Les Cahiers d’Histoire de l’Art”, Nr 14:2016, s. 115‒125
Moisan-Jablonski Ch., De Paris à Strasbourg, les métamorphoses d’un cycle d’estampes du XVIIe siècle, „Nouvelles de l’estampe”, Nr 252: automne 2015, s. 14‒31
Paas J. R., Johann Michael Moscherosch und der Aubry-sche Kunstverlag in Strassburg 1625 bis ca 1660. Eine Bibliographie der Zusammenarbeit von Dichter und Verleger, „Philobiblon”, T. 30: 1986, z. 1, s. 20‒32
Paas J. R., The Seventeenth-century Verse Broadsheet: A Study of its Character and Literary Historical Significance, Diss. Bryn Mawr 1973
Préaud M., Casselle P., Grivel M., Le Bitouzé C., Dictionnaire des éditeurs d’estampes à Paris sous l’Ancien Régime, Paris 1987
Schäfer W. E., Johann Michael Moscherosch Staatsman, Satiriker und Pädagoge im Barockzeitalter, München 1982
Schilling M., Unbekannte Gedichte Moscheroschs zu Kupferstichfolgen Peter Aubrys d. J., „Euphorion. Zeitschrift für Literaturgeschichte”, T. 78:1984, s. 303‒324
Netografia
