O filmie jako źródle historycznym do historii PRL

Abstrakt

To, że film może być wartościowym źródłem historycznym, nie budzi już dziś jakichkolwiek wątpliwości. Jeśli wykorzystuje się go do badań historii PRL, to okazuje się, że wiele może on powiedzieć chociażby o życiu społecznym czy o bieżącej polityce partii. Do badań nad filmem jako źródłem historycznym można z powodzeniem zastosować tradycyjną krytykę źródeł. Warto ją uzupełnić metodami stosowanymi na gruncie filmoznawstwa i literaturoznawstwa. Badaniami takimi zajmuje się historia wizualna. Obraz ma dużą siłę oddziaływania na wyobraźnię, większą niż słowo. Trzeba wobec niego być bardzo krytycznym, ale jednocześnie nie sposób pozostawić kina okresu PRL odłogiem. Choćby właśnie ze względu na siłę jego oddziaływania. Wielu ludzi bowiem wyobraża sobie przeszłość tak, jak zobaczyło ją na ekranie. A PRL nie wyglądała tylko tak jak w kinie moralnego niepokoju ani tylko tak jak w filmach Stanisława Barei. Więcej powiedzieć może zestawienie filmów różnych gatunków, nurtów, reżyserów. Jednocześnie jednak ruchome obrazy są z pewnością swoistym „oknem na przeszłość”, pozwalają zobaczyć „tamtych ludzi” bardziej namacalnie, usłyszeć ich głosy, zobaczyć mimikę (która też się zmienia), gesty, stroje. Dlatego też warto, mimo metodologicznych trudności, sięgać po filmowe źródła historyczne.