Prayer during the War with the Swedes as a literary Artifact in historical Research on the Crisis of the Czech Brethren during the Swedish Deluge
DOI:
https://doi.org/10.34767/TH.2023.14.01Keywords:
Unity, Czech Brethren, Swedish Deluge, Jan Bytner, counter-reformationAbstract
The Prayer during the War with the Swedes was written in 1658 during the Polish-Swedish conflict known as the Swedish Deluge. The eight-page work was authored by Jan Bytner, a Polish member of the Czech Brethren. The aim of this article is to present the historical background contained in the prayer. This allows, on the one hand, to identify Bytner’s motives in writing the prayer, and on the other, to define the conditions of the political, social, and economic crisis that the Czech Brethren found themselves in during the Swedish Deluge. An analysis of the prayer’s content allows us to conclude that the historical background outlined in it is connected to the most significant issues related to the Unity’s situation during the Swedish Deluge: the emigration of the Czech Brethren, repression, and the hope for regaining statehood.
References
Źródła
Biblioteka Raczyńskich, sygn. 193, Modlitwa podczas wojny ze Szwedami, ręką Bytnera, s. 55–58
Komeński J.A., Panegiryk Karolowi Gustawowi bezkrwawemu zwycięzcy Sarmacji, w: Filozofia i myśl społeczna XVII w., oprac. A. Linda, M. Maciejewska, Z. Zawadzki, Warszawa 1979, cz. 1, s. 281–298
Komeński J.A., Zburzenie Leszna (Lesnae exicidum) w kwietniu 1656 r. Historycznie wiernie opisał Komeński, w: Jan Amos Komeński i bracia czescy w 380. rocznicę przybycia do Leszna (1628 – 2008), red. A. Konior, Leszno 2008, s. 131–147
Pufendorf S., Siedem ksiąg o czynach Karola Gustawa króla Szwecji, tłum., oprac., wstęp W. Krawczyk, Warszawa 2013
Literatura
Dworzaczkowa J., Bracia czescy w Wielkopolsce w XVI i XVII wieku, Warszawa 1997
Dworzaczkowa J., Bytner Jan, w:Wielkopolski słownik biograficzny, red. A.Gąsiorowski, J.Topolski, Poznań 1981,s.88-89
Dworzaczkowa J., Działalność Jana Amosa Komeńskiego w Polsce, w: Jan Amos Komeński i bracia czescy w 380. rocznicę przybycia do Leszna. Materiały wydane z okazji 380. rocznicy przybycia braci czeskich do Leszna i 10-lecia powstania Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Lesznie, red. A. Konior, Leszno 2009, s. 11–28
Dworzaczkowa J., Geneza i losy Postylli na ewangelie Jana Bytnera, „Biblioteka”, T. 9: 2005, z. 18, s. 149–153
Dworzaczkowa J., „Panegyrycus Carolo Gustavo” i jego tło polityczne, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, T. 28: 1982, s. 93–105
Dworzaczkowa J., Sytuacja Jednoty w Polsce u schyłku XVII w., w: Daniel Ernest Jabłoński. Rektor gimnazjum w Lesznie (1686‒1691), red. A. Konior, Leszno 2010, s. 43–50
Englund P., Niezwyciężony, t. 1–2, tłum. W. Łygaś, Gdańsk 2004
Hýbl F., Jan Amos Komeński a Polska, w: Jan Amos Komeński a Polska, red. F. Hýbl, K. Szymańska, Leszno 2009, s. 9–15
Kersten A., Chłopi polscy w walce z najazdem szwedzkim 1655–1656, Warszawa 1958
Kubala L., Wojna szwedzka 1655–1656, Poznań, 2005
Kurdybacha Ł., Działalność Jana Amosa Komeńskiego w Polsce, Warszawa 1957
Libiszowska Z., Antyszwedzka literatura propagandowa z czasów „potopu”, w: Polska w okresie drugiej wojny północnej 1655–1660, red. K. Lepszy i in., t. 2, Warszawa 1957, s. 481–527
Lohfink G., Modlitwa moją ojczyzną. Teologia i praktyka modlitwy chrześcijańskiej, tłum. E. Piecul-Karmińska, Poznań 2011
Majewski W., Poddawanie się Szwedom w Koronie w 1655 r., w: Z dziejów stosunków Rzeczypospolitej Obojga Narodów ze Szwecją w XVII wieku, red. M. Nagielski, Warszawa 2007, s. 105–119
Pawelec M., Jan Amos Komeński wobec inicjatyw irenicznych polskiego protestantyzmu, w: Jan Amos Komeński i bracia czescy w 380. rocznicę przybycia do Leszna. Materiały wydane z okazji 380. rocznicy przybycia braci czeskich do Leszna i 10-lecia powstania Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Lesznie, red. A. Konior, Leszno 2009, s. 53–66
Piszcz E., Colloqium Charitativum. Przygotowania, przebieg, rezultat, w: Colloqium Charitativium Secundum. Materiały konferencji międzynarodowej zorganizowanej w Toruniu 13–15 października 1995 r. w 350 rocznicę „Rozmowy Braterskiej”, red. K. Maliszewski, Toruń 1996, s. 29–38
Rott D., Kobiety w dziejach polskiej reformacji – Krystyna Poniatowska i Anna Memorata, w: Res Historica. Z dziejów stosunków wyznaniowych
w Rzeczypospolitej XVI‒XVII wieku, t. 10, red. H. Gmiterek, Lublin 2000, s. 147–164
Starke A., Jan Bytnher, w: Polski słownik biograficzny, t. 3, red. W. Konopczyński, Kraków 1937, s. 182–183
Szczotka S., Chłopi obrońcami niepodległości Polski w okresie potopu, Kraków 1946
Śliziński J., Z działalności literackiej braci czeskich w Polsce (XVI‒XVII w.), Wrocław 1959
Tazbir J., Nietolerancja wyznaniowa i wygnanie arian, w: Polska w okresie drugiej wojny północnej 1655–1660, red. K. Lepszy i in., t. 1, Warszawa 1957, s. 249–301
Topolski J., Problemy metodologiczne korzystania ze źródeł literackich w badaniach historycznych, w: Dzieło literackie jako źródło historyczne, red. Z. Stefanowska, J. Sławiński, Warszawa 1978, s. 7–30
Wimmer J., Polska – Szwecja. Konflikty zbrojne w XVI‒XVIII wieku, Oświęcim 2019
Wojtak M., Do Boga…, o Bogu…, przed Bogiem…Gatunki przekładu religijnego w przekładzie filologicznym, Tarnów 2019
Woronczak J., Zasady wydawania tekstów staropolskich. Przykłady w reprodukcji fototypicznej, Wrocław 1955
