Reconstructions of Monuments dedicated to Legionnaires in Kielce and Radom in the Third Polish Republic
DOI:
https://doi.org/10.34767/TH.2023.14.07Keywords:
monument, restoration, reconstruction, Polish LegionsAbstract
The stories of the three monuments of the Polish Legions described here – i.e. the Monument of Polish Legions’ Achievement and the Independence Monument (both located in Kielce) as well as the Monument of the Achievements of Marshall Józef Piłsudski’s Polish Legions located in Radom – are interesting, quite tumultuous and somewhat similar. It should be mentioned first and foremost that the artists who worked on the original commemorative sculptures were associated with that armed formation. The Kielce monument (commonly called “The Four” as it depicts four soldiers) was designed by a Legionnaire Jan Raszka. The monument in Radom was inspired by a statuette made by the commander of the 4th Company of the 5th Regiment of the Polish Legions, Włodzimierz Konieczny.
The three monuments were created during the interwar period and were destroyed by the Germans during WWII. Each restoration project was a grassroots initiative bringing together the residents of Kielce and Radom. The reconstruction of the Kielce monuments was done by Stefan Maj, and the Radom one by Marek Szczepanik in cooperation with Adam Gugała. In two cases the reconstructions were based on sculptures-the 1:4 scale model of The Four made in bronze by Jan Florian Raszka and preserved in the Museum of Medallic Art in Wrocław, and the statuette of a Legionaire by Włodzimierz Konieczny, currently in the collection of the National Museum in Kraków. The Independence Monument in Kielce was restored with the help of photographs, in particular the one made available by Jacek Zatorski. The rebuilt monuments were unveiled in 1991 (The Four in Kielce), 1998 (the Radom monument) and 2002 (the Independence Monument in Kielce). The phenomenon of monument reconstruction demonstrates the need not only to commemorate the past events but also to have artistic memory carriers which become an integral part of the city.
References
Źródła
Archiwum Państwowe w Kielcach:
– Akta miasta Kielce [AmK], sygn. 2292
– Urząd Wojewódzki Kielecki [UWK I], sygn. 21370
– Społeczny Komitet Odbudowy Pomnika Czynu Legionowego w Kielcach 1988‒1992 [SKOPCL], sygn. 1, 2, 4
Archiwum Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Delegatura w Radomiu [AMWKZ d. Radom], sygn. 340a
J.P., Stan robót nad upamiętnieniem pobytu Wojska Polskiego w Kielcach w 1914 r., „Radostowa”, 1938, nr 2, s. 38–39
Kronika miejscowa. Pan Prezydent Rzplitej w dniu dzisiejszym w Kielcach, „Gazeta Kielecka”, 1929, nr 87, s. 2
Raszka J., Pamiętnik artysty rzeźbiarza, oprac. J. Waleszek, Cieszyn 2005
Literatura
Biernacka M., Raszka Jan Florian, w: Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.). Malarze rzeźbiarze graficy, t. VIII, red. U. Markowska, K. Mikocka-Rachubowa, Warszawa 2007
Brzęk-Osiński M.T., Ze wspomnień legionisty i piłsudczyka 1905‒1939, spisał W. Dąbkowski, red. P.A. Tusiński, Warszawa 2003
Daniel J., Osiecki J., Legenda 1914, Kielce 1989
Dąbkowski W., Jeszcze o odsłonięciu pomnika „Czynu Legionów” na IX Zjeździe Legionistów w Radomiu 10 sierpnia 1930 r., „Radomir”, 1988, nr 3/14, s. 78–79
Dąbkowski W., Pomnik „Czynu Legionów” w Radomiu, „Radomir”, 1988, nr 1/12, s. 19–25
Dubaj J., Karski S., Kotwica M., 90 rocznica odzyskania niepodległości 1918–2008. 15 lat społecznej pracy Stowarzyszenia Ochrony Dziedzictwa Narodowego w Kielcach 1993–2008, Kielce 2008
Gawęcka B.M., Dzieje pomnika Czynu Legionowego w Kielcach, „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach”, T. 28: 2013, s. 35–48
Gawęcka B.M., Pomnik Legionistów w Kielcach, w: Społeczno-polityczne inspiracje w kulturze i sztuce wizualnej, red. Ł. Jureńczyk, J. Szczutkowska, Bydgoszcz 2016, s. 149–164
Geneza Pomnika czynu Legjonów, w: IX Zjazd Legionistów, Radom 10.VIII.1930 r., red. E. Garboniak, Radom 1930, s. 19–20
Hall J., Jeszcze o pomniku Czynów Legionów, „Radomir”, 1988, nr 3/14, s. 80
J., Pomnik Czynu Legionowego odsłonięto w Kielcach, „Echo Dnia”, 1991, nr 155, s. 1
Jastrzębski C., Otwinowski K., Otwinowska M., Miejsca Pamięci Narodowej w Kielcach, Kielce 2010
Kamieński S.Z., O radomskiej rzeźbie pomnikowej (część dwunasta).O Pomniku Czynu Legionów popularnie nazywanym w Radomiu Legionistą, „Miesięcznik Prowincjonalny”, 2010, nr 6/123, s. 6–7
Kasprzyk J.J., Piekałkiewicz A., Szlakiem niepodległości, czyli przewodnik po trasie Marszu Szlakiem „Kadrówki”, w: W służbie Niepodległej. Zarys dziejów Pierwszej Kompanii Kadrowej, Marszu Szlakiem „Kadrówki” i ruchu strzeleckiego w Polsce, praca zbiorowa, red. J.J. Kasprzyk, Kielce 2010, s. 51–62
Kowalik W.M., Geneza Pomnika „Czynów Legionów” w Radomiu, w: Pomnik „Czynu Legionów w Radomiu”. Wydawnictwo okolicznościowe. Radom, 11 listopada 1998 roku, red. S. Adamiec, A. Jelski, M. Kowalik, A. Sobieraj, Radom 1998, s. 8–11
Kowalik W.M., Pomnik „Czynu Legionów” w Radomiu, „Wczoraj i dziś Radomia”, 2008, nr 3/39, s. 18–22
Na szlaku wolności. Marsz szlakiem Pierwszej Kompani Kadrowej w 140. rocznicę urodzin Marszałka Piłsudskiego, w 93. rocznicę Czynu Legionowego, w 70. rocznicę usypania w Krakowie Kopca Józefa Piłsudskiego, wybór i oprac. J.J. Kasprzyk, Warszawa 2007
Nowak A., Tradycje legionowe w Kielcach i ich kultywowanie na przykładzie Pomnika Legionów, w: Kielce miasto Legionów, red. T. Kosiński, Kielce 2007, s. 71–101.
Oettingen U., Obraz Kielc w sierpniu i wrześniu 1914 roku w pamięci żołnierzy Legionów Polskich, w: Kielce i Kielczanie w XIX i XX wieku, red. U. Oettingen, Kielce 2005, s. 149–180
Oettingen U., Pomnik Legionów w Kielcach, „Rocznik Muzeum Narodowego w Kielcach”, T. 18: 1995, s. 171–192
Oettingen U., Rola miejsc pamięci narodowej związanych z osobą Józefa Piłsudskiego w kształtowaniu tożsamości regionu świętokrzyskiego w latach 1919–1939, w: Województwo kieleckie i świętokrzyskie w latach 1919–2009. Bilans sukcesów i niepowodzeń, red. E. Słabińska, Kielce 2010, s. 62–78
Osiecki J., Kieleckim gościńcem strzelców Józefa Piłsudskiego, Kielce 2014
Osiecki J., Wyrzycki S., Legionowym szlakiem… Z dziejów oddziałów Józefa Piłsudskiego na Kielecczyźnie 1914–1915, Kielce 2008
Polskie życie artystyczne w latach 1915–1939, red. A. Wojciechowski, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1974
Radom. Spacer sentymentalny, koncepcja, red., fot. J. Kutkowski, tekst M. Kępa, archiwalia P. Rogólski, Radom 2013
Zawadzki J., Pomnik Niepodległości w Kielcach, w: Kielce – miasto Legionów, red. T. Kosiński, Kielce 2007, s. 115–168
