O niektórych problemach związanych z uzasadnianiem przekonań w Kazimierza Ajdukiewicza teorii poznania
DOI:
https://doi.org/10.34864/heteroglossia.issn.2084-1302.nr16.art1Słowa kluczowe:
Ajdukiewicz, theory of cognition, justification, beliefsAbstrakt
Kazimierz Ajdukiewicz (1890–1963) was one of the eminent representatives of the Lvov-Warsaw School; his main interests were logic, theory of cognition, methodology of science and philosophy of language. The aim of the paper is to analyze selected problems concerning Ajdukiewicz’s concept of justification, in particular certain tensions and changes in his views on what can justify beliefs and assertions in science. The analysis is based primarily on Ajdukiewicz’s two volumes of papers, Język i poznanie [Language and Cognition], and his book, Problems and Theories of Philosophy. Ajdukiewicz’s views are discussed in the context of contemporary debates in Anglo-American epistemology concerning the dichotomy between internalism and externalism, as well as the role of epistemic individualism contrasted with epistemology of testimony and authority-based beliefs.
Bibliografia
AJDUKIEWICZ, K., 1973 [1953], Zarys logiki, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
AJDUKIEWICZ, K., 1975 [1959], Logika pragmatyczna, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
AJDUKIEWICZ, K., 1985a [1960], Język i poznanie. Tom I. Wybór pism z lat 1920–1939, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
AJDUKIEWICZ, K., 1985b [1965], Język i poznanie. Tom II. Wybór pism z lat 1945–1963, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
AJDUKIEWICZ, K., 1985a [1923], O stosowaniu kryterium prawdy [W:] Język i poznanie. Tom I. Wybór pism z lat 1920–1939, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 11–13.
AJDUKIEWICZ, K., 1985a [1928], O niektórych sposobach uzasadniania właściwych naukom przyrodniczym [W:] Język i poznanie. Tom I. Wybór pism z lat 1920–1939, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 62–78.
AJDUKIEWICZ, K., 1985a [1938], Wartość nauki [W:] Język i poznanie. Tom I. Wybór pism z lat 1920–1939, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 314–316.
AJDUKIEWICZ, K., 1985b [1957], O wolności nauki [W:] Język i poznanie. Tom II. Wybór pism z lat 1945–1963, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 266–281.
AJDUKIEWICZ, K., 1985b [1958], Zagadnienie racjonalności zawodnych sposobów wnioskowania [W:] Język i poznanie. Tom II. Wybór pism z lat 1945–1963, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 282–295.
AJDUKIEWICZ, K., 1985b [1962], Subiektywność i niepowtarzalność metody bezpośredniego doświadczenia [W:] Język i poznanie. Tom II. Wybór pism z lat 1945–1963, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 371–373.
AJDUKIEWICZ, K., 1985b [1963], Zagadnienie uzasadniania [W:] Język i poznanie. Tom II. Wybór pism z lat 1945–1963, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 374–387.
AJDUKIEWICZ, K., 2003 [1949], Zagadnienia i kierunki filozofii. Teoria poznania, metafizyka, Kęty, Warszawa, Wydawnictwo ANTYK, Fundacja ALETHEIA
ALSTON, W., 1976, Two types of foundationalism, „The Journal of Philosophy”, 73, s. 165–185.
BROŻEK, A., BĘDKOWSKI, M., CHYBIŃSKA, A., IVANYK, S., TRACZYKOWSKI, D., 2020, Antyirracjonalizm. Metody filozoficzne w Szkole Lwowsko-Waszawskiej, Warszawa, Semper.
BONJOUR, L., 1985, The Structure of Empirical Knowledge, Cambridge, MA., Harvard University Press.
BONJOUR, L., 2003, A version of internalist foundationalism [W:] L. BonJour, E. Sosa, Epistemic Justification: Internalism vs. Externalism, Foundations vs. Virtues, Malden, MA, Blackwell, s. 3–96.
DESCARTES, R. (KARTEZJUSZ), 1980 [1637], Rozprawa o metodzie właściwego kierowania rozumem i poszukiwania prawdy w naukach, tłum. T. Żeleński (Boy), Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy.
GOLDMAN, A.I., 2012 [1979], What is justified belief? [W:] A.I. Goldman, Reliabilism and Contemporary Epistemology , Oxford, Oxford University Press, s. 29–49.
GROBLER, A., 2013, Renowacja radykalnego konwencjonalizmu, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” R. 22: 2013, Nr 4 (88), s. 183–196.
HUME, D., 1977 [1748], Badania dotyczące rozumu ludzkiego, tłum. J. Łukasiewicz, K. Twardowski, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
JEDYNAK, A., 2013, Ajdukiewicz: granice racjonalizmu, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” R. 22: 2013, Nr 4 (88), s. 365–380.
KORNBLITH, H., 1999, In defense of a naturalized epistemology [W:] J. Greco, E. Sosa (red.), The Blackwell Guide to Epistemology, Malden, MA, Blackwell, s. 158–169.
LOCKE, J., 1955 [1690], Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, tłum. B.J. Gawecki, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
ŁUKASIEWICZ, D., 2016, Kazimierz Ajdukiewicz on the concept of the world-view and the rationality of religious beliefs, „Studies in East-European Thought”, Vol. 68, 1 (March 2016), s. 85–99.
ŁUKASIEWICZ, D., 2018, Tadeusz Czeżowski’s Theory of Knowledge and Beliefs, [W:] A. Garrido, U. Wybraniec-Skardowska (red.), The Lvov-Warsaw School. Past and Present, Cham, Birkhäuser, s. 137–152.
NOWACZYK, A., 2013a, O twórczości Kazimierza Ajdukiewicza, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” R. 22: 2013, Nr 4 (88), s. 123–143.
NOWACZYK, A., 2013b, Zagadnienie uzasadniania, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” R. 22: 2013, Nr 4 (88), s. 381–398.
QUINE, W.V.O., 1969, Epistemology naturalized [W:] W.V.O. Quine Ontological Relativity and Other Essays, New York, Columbia University Press, s. 69–90.
PLATON, 1959 [ok. 369 p.n.e.], Teajtet, tłum. W. Witwicki, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
REID, TH., 2002 [1764], An Inquiry into the Human Mind on the Principles of Common Sense, (red.) D.R. Brookes. University Park, Pennsylvania State University Press.
SELLARS, W., 1963, Empiricism and the philosophy of mind [W:] W. Sellars, Science, Perception and Reality, Atascadero, CA, Ridgeview Publishing Co, s. 127–196.
WOLEŃSKI, J., 1983, Kazimierz Ajdukiewicz jako filozof języka i poznania [W:] Z. Kuderowicz (red.), Filozofia współczesna. Tom II, Warszawa: Wiedza Powszechna, s. 94–110.
WOLEŃSKI, J., 1985, Filozoficzna Szkoła Lwowsko-Warszawska, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
WOLTERSTORFF, N., 1996, John Locke and the Ethics of Belief, Cambridge, Cambridge University Press.
ZAGZEBSKI, L., 1999, What is Knowledge? [W:] J. Greco, E. Sosa (red.), The Blackwell Guide to Epistemology, Malden, MA, Blackwell, s. 92–116.
ZIEMIŃSKA, R., 2013, Ajdukiewicza eksternalistyczna odpowiedź na sceptycyzm, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” R. 22: 2013, Nr 4 (88), s. 399–411.
ZIEMIŃSKA, R., 2016, Ajdukiewicz on skepticism, „Studies in East-European Thought”, Vol. 68, 1 (March 2016), s. 51–62.
