Między życiem, historią i literaturą – dzieciństwo w narracjach autobiograficznych Jerzego Woszczynina
DOI:
https://doi.org/10.34864/heteroglossia.issn.2084-1302.nr18.art2Słowa kluczowe:
literatura autobiograficzna, narracja, tożsamość, pamięć autobiograficzna, wspomnieniaAbstrakt
Celem artykułu jest analiza autobiograficznych utworów Jerzego Woszczynina, polskiego pisarza, który większą część życia spędził w Argentynie. Choć opuścił Polskę jako dorosły, w swojej twórczości wielokrotnie powracał do wspomnień z dzieciństwa, traktując je jako utracony świat, fundament własnej tożsamości oraz punkt odniesienia w narracyjnej rekonstrukcji przeszłości. W niniejszych rozważaniach wykorzystano metody wypracowane na gruncie literaturoznawstwa i psychologii, obejmujące m.in. narratologię, badania nad pamięcią autobiograficzną oraz literaturą dokumentu osobistego. Przyjęcie perspektywy interdyscyplinarnej umożliwia pełniejsze ukazanie, w jaki sposób doświadczenia dzieciństwa wpływają na proces budowania tożsamości jednostki.
Bibliografia
Bartmiński J., Językowe podstawy obrazu świata, Lublin, Wydawnictwo UMCS, 2009.
Bartmiński J. (red.), Język w kręgu wartości. Studia semantyczne, Lublin, Wydawnictwo UMCS, 2003.
Conway M. A., Autobiographical knowledge and autobiographical memories [W:] D. C. Rubin (red.), Remembering our past: Studies in autobiographical memory, Cambridge, Cambridge University Press, 1995, s. 67–93.
Czermińska M., Miejsca autobiograficzne. Propozycja w ramach geopoetyki, „Teksty Drugie”, 2011, nr 5, s. 183–200.
Czermińska M., Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie, wyzwanie, Kraków, Wydawnictwo Universitas, 2020.
Domańska E., Mikrohistorie: spotkania w międzyświatach, Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 1999.
Dryll E., Cierpka A. (red.), Psychologia narracyjna. Tożsamość, dialogowość, pogranicza, Warszawa, Wydawnictwo Eneteia, 2011.
Dryll E., Cierpka A., Narracja autobiograficzna w biegu życia, „Człowiek i Społeczeństwo”, 2023, nr 56, s. 23–43, [online:], https://doi.org/10.14746/cis.2023.56.2.
Grzegorek A., Narracja jako forma strukturyzująca doświadczenie [W:] K. Krzyżewski (red.), Doświadczenie indywidualne: szczególny rodzaj poznania i wyróżniona postać pamięci, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2003, s. 209–225.
Jezierski K., Postrzeganie dzieciństwa w biegu dorosłego życia [W:] E. Dryll, A. Cierpka, K. Małek (red.), Psychologia narracyjna. O mądrości, miłości i cierpieniu, Warszawa, Wydawnictwo Liberi Libri, 2021, s. 247–277.
Knap J., Roszczynialska M., Wądolny-Tatar K., Fazy, linie, punkty, węzły – jak się opowiada życie [W:] Tropy biograficzne, Kraków, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, 2017, s. 5–14.
Lasocińska K., Autobiografia jako autokreacja. Twórcze aspekty procesu myślenia autobiograficznego w edukacji dorosłych [W:] E. Dubas, J. Stelmaszczyk (red.), Biografie edukacyjne. Wybrane konteksty, t. 3, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2014, s. 33–46.
Lejeune P., Wariacje na temat pewnego paktu. O autobiografii [W:] R. Lubas-Bartoszyńska (red.), Kraków, Wydawnictwo Universitas, 2001.
Magnone L., Psychoanaliza i autobiografia – trzy hasła do słownika terminów autobiograficznych, „Autobiografia”, 2019, nr 2 (13), s. 31-39.
Maksymiuk D., Szlakiem Andersa – casus Jerzego Woszczynina (przyczynek do biografii [W:] J. Autuchiewicz, D. Maksymiuk (red.), Znani – nieznani. Polska emigracja niepodległościowa 1939–1990, Warszawa, Wydawnictwo IPN, 2024, s. 305–322.
Maruszewski T., Pamięć autobiograficzna, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2005.
McAdams D. P., The person: An introduction to personality psychology, Orlando, Harcourt Brace Jovanovich, 1990.
Niedźwieńska A., Pamięć autobiograficzna [W:] A. Gałdowa (red.), Tożsamość człowieka, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2000, s. 111–126.
Pillemer D., Momentous events, vivid memories, Cambridge, Harvard University Press, 1998.
Puzynina J., Język wartości, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992.
Rodak P., Między zapisem a literaturą. Dziennik polskiego pisarza w XX wieku, Warszawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2011.
Rybicka E., Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich, Kraków, Wydawnictwo Universitas, 2014.
Soroko E., Poziom autonarracyjności wypowiedzi i użyteczność wybranych sposobów ich generowania, rozprawa doktorska, Poznań, UAM, Instytut Psychologii, 2007.
Tuszyńska K., „Dojrzałam do niekomunistycznych butów”. Mityzacje dzieciństwa jako sposób radzenia sobie z traumą, „Napis”, 2013, nr 19, s. 347–363
Ubertowska A., Holocaust. Auto (tanato)grafie, Warszawa, Instytut Badań Literackich PAN, 2014.
Walczak A., Wiśniewska B., Pamięć autobiograficzna, „Psychiatria i Psychologia Kliniczna”, 2011, t. 11, nr 1, s. 51–54.
Woszczynin J., Pamiętam jedną wigilię, „Ochotniczka”, 1943–1944, nr 3–4, s. 21–23.
Woszczynin J., Kiedy płonęły lasy (Wspomnienie), „Junak”, 1944, nr 5 (15).
Żurko M., Specyfika psychologicznej interpretacji tekstu pisanego: przegląd badań, „Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, 2016, nr 3 (75), s. 167–179.
