Środki enargei w ekfrazie Zuzanny Ginczanki Nature morte: Pomidor
DOI:
https://doi.org/10.34864/heteroglossia.issn.2084-1302.nr18.art6Słowa kluczowe:
ekphrasis, enargeia, Zuzanna Ginczanka, iconicity, lyric poetryAbstrakt
The article analyses Zuzanna Ginczanka’s poem Nature morte: Tomato, wherein the poet transforms a visual artwork into a lyrical expression. The introduction establishes a contemporary definition of ekphrasis and revisits its interpretation by ancient rhetoricians, emphasizing the concept of enargeia as an essential quality of ekphrasis. This theoretical framework culminates in a discussion of the intersections between painting and poetry. The poem analysis focuses on the visualization techniques employed by Ginczanka. Two levels of enargeia are identified within her text: one that is readily apparent and another that is more concealed, necessitating linguistic analysis for its extraction. This duality enriches the understanding of how visual elements can be articulated through poetic language, revealing deeper layers of meaning and enhancing the reader’s engagement with both the visual and literary art forms.
Bibliografia
Arystoteles, Retoryka [W:] Dzieła zebrane, t. 6, tłum. H. Podbielski, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001.
Becks-Malorny U., Paul Cézanne 1839–1906. Pioneer of Modernisme, Köln, Tachen 2004.
Brosch R., Ekphrasis in the Digital Age: Responses to Image, “Poetics Today”, 39 (2), 2018, s. 225–243.
Bürger W., Musées de la Hollande, z. 2, Bruxelles 1960.
Cameron S., Lyric Time, Baltimore, John Hopkins University Press, 1979.
Dziadek A., Obrazy i wiersze. Z zagadnień interferencji sztuk w polskiej poezji współczesnej, Katowice, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2004.
Fabb N., A Theory of Thrills, Sublime and Epiphany in Literature, London, Wimbledon Publishing Company Limited, 2024.
Ginczanka Z., Nature morte: Pomidor [W:] eadem, Poezje zebrane, wstęp i opracowanie I. Kiec, Warszawa, Wydawnictwo Marginesy, 2019.
Głowiński M., O liryce i satyrze Zuzanny Ginczanki, [rec.] Z. Ginczanka, Wiersze wybrane, wybrał i wstępem opatrzył J. Śpiewak, Warszawa 1953, „Twórczość”, 1955, nr 8, s. 117–119.
Goldhill S., What is ekphrasis for?, „Classical Philology”, January 2007, z. 102, nr 1, Special Issues on Ekhprasis by Shadi Bartsch and Jas Elsner, s. 1–19.
Haiman J. (red.), Iconicity in Syntax, Stanford, Benjamins, 1983.
Holländer H., Literatura – malarstwo – grafika. Interakcje, funkcje i konkurencja [W:] S. Wysłouch (red.), Ut pictura poesis, tłum. K. Lukas, Gdańsk, Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, 2006.
Lessing G. E., Laokoon, czyli o granicach malarstwa i poezji, tłum. H. Zymon-Dębicki, Kraków, Universitas, 2012.
Markowski M. P., Pragnienie obcości. Filozofie reprezentacji od Platona do Kartezjusza, Gdańsk, Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria, 1999.
Mitchell W. J. T., Picture Theory, Chicago, University of Chicago Press, 1995.
Nänny M., Fischer O. (red.), Form Miming Meaning (Iconicity in Language and Literature),Amsterdam/Philadelphia, Benjamins, 1999.
Niebelska-Rajca B., „Enárgeia” i „energeia” w teoriach literackich renesansu i baroku, Warszawa, Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN, 2012.
Rajewsky I., Intermediality, Intertexuality, and remediation: A literary perspective on intermediality, “Intermédialité”, 6 (Autumn), s. 43–64.
Silman T., Zametki o lirike, Moskva, Sovetskij pisatel’, 1977.
Sinielnikoff R., Tzw. narzędnik porównawczy w twórczości Juliana Tuwima, „Poradnik Językowy”, 1958, nr 9 (164), s. 440–446.
Spitzer L., The „Ode on a Grecian Urn”, or Content vs. Metagrammar [W:] Essays on Enhlish and American Literature, A. Hatcher (red.), Princeton, Princeton University Press, 1962, s. 72–73.
Śniedziewska M., Siedemnastowieczne malarstwo holenderskie w literaturze polskiej po 1918 roku, Toruń, Wydawnictwo Naukowe UMK, 2014.
Tabakowska E. (red.), Ikoniczność znaki. Słowo – przedmiot – obraz – gest, Universitas, Kraków 2006.
Webb R., Ekphrasis ancient and modern: the invention of a genre, “Word & Image”, 1999, 15 (1), s. 7–18.
Wysłouch S., Literatura a sztuki wizualne, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994.
Yacobi T., Pictorial Models and Narrative Ekphrasis, “Poetics Today”, 1995, z. 16, nr 4, s. 599–649.
Zanker G., Enargeia in the ancient criticism of poetry, “Rheinisches Museum für Philologie”, 1981, nr 124 (3/4), s. 297–311.
