O potrzebie oddechu w edukacji, czyli o świat(ł)ocieniach szkoły – perspektywa akuologiczna innego stylu kształcenia nauczycieli
DOI:
https://doi.org/10.34767/PP.2026.01.01Słowa kluczowe:
filozofia edukacji, pedagogika ogólna, akuologia, eudukacja, mousikē, pedagogika niuansu, scholē, słuchanie, wyobraźnia jako sposób (roz-)poznania i interpretacjiAbstrakt
W tekście odnotowuję – w celu ujawnienia szerszego i bardziej zniuansowanego kontekstu – zagadnienia dotyczące akuologii (w tym formułę trans-per-in-formacji jako re-animacji formy), filozofii edukacji, pedagogiki ogólnej, rozumienie pojęć mousikē i scholē. Stawiając pytania do refleksji, prezentuję trzy główne światła/światy szkoły: ruchu, dźwięku, słowa; jednocześnie odsłaniam stopniowo kolejne aspekty akuologicznego rozumienia edukacji i kształcenia nauczycieli. W ostatniej części tekstu wymieniam cienie realiów szkolnych i edukacyjnych, głównie dotyczących nauczycielek(-li): opozycyjne traktowanie teorii i praktyki, praca „samotnych wysp”, brak nadziei, zapomnienie radości, ważności ciała i kontaktu ze sobą, znaczenie kwestii ekonomicznych, konieczność integracji cienia. Artykuł – w zamyśle pisany jako zapraszająca do namysłu forma otwarta – nie oferuje domknięcia (do-kształtu) w formie końcowego podsumowania, wyraźnie natomiast ogniskuje się wokół tytułowej potrzeby oddechu w edukacji.
Bibliografia
Bauman Z. (2000). Ponowoczesność jako źródło cierpień. Warszawa: Sic!
Biesta G. (2013). The Beautiful Risk of Education. New York: Taylor & Francis.
Biesta G. (2021). On the giveness of teaching: encountering the educational phenomenon. W: P. Howard i in. (eds.), Phenomenology and Educational theory in Conversation. Back to Education Itself (s. 11–22). London–New York: Routledge.
Chutorański M. (2021). Nie(tylko)ludzkie wymiary edukacji. W stronę pedagogiki nieantropocentrycznej. Szczecin: Uniwersytet Śląski.
Frankl V.E. (1984). Pluralizm nauk a jedność człowieka. W: tegoż, Homo patiens. Tłum. R. Czarnecki i Z.J. Jaroszewski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
Fromm E. (2001). Ucieczka od wolności. Tłum. O. i A. Ziemilscy. Warszawa: Czytelnik.
Gadamer H.-G. (1993). Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej. Tłum. B. Baran. Kraków: inter esse.
Gadamer H.-G. (2004). The Nature of Things and the Language of Things. W: tegoż, Philosophical Hermeneutics (s. 69–81). Transl. and ed. D.E. Linge. Berkeley: University of California Press.
Grondin J. (2003). Du sens de la vie. Essai philosophique. Montréal: Bellarmin.
Hadot P. (2023). Filozofia jako edukacja dorosłych. Teksty, perspektywy, rozmowy. Warszawa: Teologia Polityczna.
Heidegger M. (2000). Co zwie się myśleniem?. Tłum. J. Mizera. Warszawa–Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Hessen S. (1998). O sprzecznościach i jedności wychowania. W: S. Wołoszyn (red.), Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej, t. 3, ks. 2. Kielce: Wydawnictwo Strzelec.
James J. (1996). Muzyka sfer. O muzyce, nauce i naturalnym porządku wszechświata. Tłum. M. Godyń. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Jaspers K. (1995). Wiara filozoficzna. Tłum. A. Buchner. Toruń: Wydawnictwo Comer.
Jung C.G. (1981). Archetypy i symbole. Pisma wybrane. Tłum. J. Prokopiuk. Warszawa: Czytelnik.
Latour B. (2005). Reassembling the Social: An Introduction to Actor-Network-Theory. Oxford: Oxford University Press.
Maliszewski K. (2013). Ciemne iskry. Problem aktualizacji pedagogiki kultury. Toruń: Adam Marszałek.
Maliszewski K. (2025). Wyobraźnia pedagogiczna w Babel. Wprowadzenie do filozofii edukacji. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Mounier E. (1960). Co to jest personalizm?. Tłum. A. Turowicz. Kraków: Wydawnictwo Znak.
Murray P. i Wilson P. (eds.) (2004). Music an d the Muses: The Culture of “Mousikē” in the Classical Athenian City. Oxford: Oxford University Press.
Ortega y Gasset J. (1982). Bunt mas i inne pisma socjologiczne. Tłum. P. Niklewicz i H. Woźniakowski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Platon (2001). Państwo. Tłum. W. Witwicki. Kęty: Wydawnictwo Antyk.
Płoszaj K. (2020). Stefan Wołoszyn – inicjator dialogu nauk o wychowaniu i nauk o kulturze fizycznej. W: J. Nowocień, K. Płoszaj i A. Sameńko (red.), Myśl pedagogiczna i psychologiczna o wychowaniu fizycznym i sporcie w warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego. Warszawa: Wydawnictwo AWF im. J. Piłsudskiego.
Przanowska M. (2014). Dialektyka hermeneutyczna jako przestrzeń twórczej wolności, czyli o wyzwalającym doświadczeniu wychowania. W: S. Sztobryn i K. Kamiński (red.), Rzeczywistość edukacyjna. T. 2. Wolność a wychowanie. Problemy, dylematy, kontrowersje (s. 333–357). Łódź: Wydawnictwo Naukowe WSP.
Przanowska M. (2015). Pytanie o sens (w) edukacji. Od Grondinowskiej semantyki sensu i jej pedagogicznych egzemplifikacji do antyredukcjonizmu hermeneutyki kształcenia. Kwartalnik Pedagogiczny, 2(236), 30–54.
Przanowska M. (2017). Zamysł humanistyczny – zmysł pedagogiczny. Potencjał twórczy naśladowania wzorów a zmysłowość pedagogiki humanistycznej. Chowanna, 1, 107–122.
Przanowska M. (2019). Listening and Acouological Education. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Przanowska M. (2022). Sens i możliwość edukacji w utopijnym urzeczywistnieniu. Refleksja pisana przypadkiem. W: H. Achremowicz i R. Włodarczyk (red.), Utopia i edukacja. T. 5. Wyobrażenia o wychowaniu obywatelskim oraz (nie)możliwych demokracjach i autorytaryzmach (s. 271–286). Wrocław: Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego.
Przanowska M. (2024). Grecka mousikē a dialektyka jako filozofia. O periagogicznym sensie edukacji dorosłych. Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej, 69, 125–144.
Risser J. (1997). Hermeneutics and the Voice of the Other. Re-reading Gadamer’s Philosophical Hermeneutics. New York: State University of New York Press.
Szczepaniak A. (2009). „Dobry” przedrostek ευ-. Polsko-greckie studium porównawcze. Acta Universitatis Wratislaviensis. Studia Linguistica, 27, 3196.
Witkowski L. (2018). Etyka wirtuozerii – jej wartości i ograniczenia dla pedagogów. W: tegoż, Humanistyka stosowana. Wirtuozeria, pasje, inicjacje. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Wrenhaven K.L. (2015). Slaves. W: W.M. Bloomer (ed.), A Companion to Ancient Education. Chichester: Wiley Blackwell.
Łapiński K., Pawlik R. i Tichy R. (2017). Therapeia, askesis, meditatio. Praktyczny wymiar filozofii w starożytności i średniowieczu. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Zamojski P. (2010). Pytanie o cel kształcenia – zaproszenie do debaty. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Zamojski P. (2022). Edukacja jako rzecz publiczna. Warszawa: Oficyna Naukowa.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
