The Place and Importance of Cinema in the Polish Historical Writing (2012‒2022)
DOI:
https://doi.org/10.34767/TH.2024.15.07Keywords:
film, history, historiography, historical sourceAbstract
A general analysis of the recent Polish historiography shows that the relationship between cinema and history is attracting the attention of professional historians. Film is used as research material in the work of professional historians, alongside conventional sources. At the same time, its potential in the context of popularizing the past and historical education is recognized. A certain group of texts concerns film representations of history (different eras or specific events or figures). Cinema occupies a specific place in Polish historical writing from 2012–2022 as a subject of separate research. This historiography covers the institutional problems of cinematography in the Polish People’s Republic, the complex fates of filmmakers and specific titles, and addresses issues related to government-filmmaker relations and the role of cinematography in international relations, including propaganda.
References
Literatura
– kino polskie wobec odzyskania niepodległości, red. M. Guzek, P. Zwierzchowski, Bydgoszcz 2020
Biegański Z., Jugoslavija i poljsko-jugoslovenski kontakti u Poljskoj filmskoj hronici 1944‒1994, w: Jugoslavija i Poljska odnosi u XX veku: međunarodni tematski zbornik radova, red. M. Pavlović, A. Zaćmiński, N. Stambolija, Bydgoszcz 2019
Biegański Z., Kujawsko-pomorskie odsłony Polskiej Kroniki Filmowej (1944‒1994), w: Między edukacją a nauką. Memoriale liber ofiarowana profesorowi Mirosławowi Krajewskiemu, red. I.E. Zielińska, Rypin 2021
Biegański Z., Pół wieku po premierze. Książka Piotra Zwierzchowskiego i Mariusza Guzka o filmie „Sąsiedzi”, „Kronika Bydgoska” 2021
Biegański Z., Profesor Janusz Rulka (1936–2016), „Tabularium Historiae”, T. I: 2017
Biegański Z., Szczutkowska J., Enigma w filmach fabularnych i dokumentalnych, w: Bydgoszcz jako ośrodek działań wywiadowczych w przededniu i w trakcie II wojny światowej: zbiór studiów, red. S. Pastuszewski, Bydgoszcz 2015
Burke P., Naoczność. Materiały wizualne jako świadectwa historyczne, Kraków 2012
Cenckiewicz S., Fałsz „Gierka”, https://historia.dorzeczy.pl/265504/cenckiewicz-falsz-gierka.html [dostęp: 26.01.2023]
Cieśliński M.K., Od walki publicystycznej do magazynu informacyjnego. Lewicowe dziennikarstwo filmowe Heleny Lemańskiej, „Dzieje Najnowsze”, 2022, nr 3
Cieśliński M.K., „Ślady w kadrach”: film dokumentalny jako źródło edukacji o Polsce Ludowej (casus Polskiej Kroniki Filmowej), w: Polska Ludowa w edukacji historycznej, red. M. Fic, Katowice 2019
Cieśliński M.K., Ślady w kadrach: filmowe archiwalia w edukacji historycznej, „Wiadomości Historyczne: czasopismo dla nauczycieli” 2019, nr 6
Ferro M., Kino i historia, tłum. T. Falkowski, Warszawa 2011
Film a historia. Szkice z dziejów wizualnych, red. M.E. Kowalczyk, J. Szymala, Kraków 2019
Gębicka E., Od Wydziału Propagandy Filmowej do Centralnego Urzędu Kinematografii. Pierwsza dekada partyjno-państwowego monopolu w polskim kinie, Katowice 2022
Hekert A., Łysakowska-Trzoss A., Wpływ transformacji ustrojowej na estetykę i funkcję Polskiej Kroniki Filmowej na przykładzie sekwencji dotyczących wydarzeń z Marcaʼ68, Grudniaʼ70 i Sierpniaʼ80, „Przegląd Zachodni”, 2019, nr 3
Historia wizualna w działaniu: studia i szkice z badań nad filmem historycznym, red. D. Skotarczak, J. Szczutkowska, P. Kurpiewski, Poznań 2020
Jędrzejski Ł., Państwo i społeczeństwo w Polskiej Kronice Filmowej 1944‒1956: obrazy komunikowania politycznego, Lublin 2020
Kazimierczuk K., Film fabularny jako źródło edukacji o Polsce Ludowej (casus Śmierci jak kromki chleba Kazimierza Kutza), w: Polska Ludowa w edukacji historycznej, red. M. Fic, Katowice 2019
Kino w cieniu kryzysu. Studia i szkice o polskiej kinematografii pierwszej połowy lat 80., red. P. Kurpiewski, P. Zwierzchowski, Bydgoszcz 2022
Konflikty w przestrzeni kulturowej, red. Z. Biegański, Ł. Jureńczyk, J. Szczutkowska, Bydgoszcz 2015
Kornacki K., P. Kurpiewski, Kino jak nauczyciel. Klasyfikacja działań autorskich współczesnego polskiego kina historycznego (propozycje), w: Historia wizualna w działaniu: studia i szkice z badań nad filmem historycznym, red. D. Skotarczak, J. Szczutkowska, P. Kurpiewski, Poznań 2020
Król E.C., Film w roli świadka zbrodni ludobójstwa, w: Świadkowie: między ofiarą a sprawcą zbrodni, red. A. Bartuś, Oświęcim 2017
Król E.C., Formuła wroga w polskim filmie socrealistycznym (1947‒1956), „Przegląd Historyczny”, T. 98: 2007
Król E.C., Obozowe życie codzienne w zwierciadle filmu fabularnego, w: Sztuka przetrwania: życie codzienne w ekstremalnych warunkach obozowych w XX‒XXI wieku, red. Z. Chyra-Rolicz, M. Fałdowska, Siedlce 2019
Król E.C., Obraz Niemca w polskim filmie fabularnym w latach 1946‒2005.
Przyczynek do dyskusji nad heterostereotypem narodowym w relacjach polsko-niemieckich, w: Polska i Niemcy: Filmowe granice i sąsiedztwa, red. K. Klejsa, Wrocław 2012
Król E.C., Powstanie warszawskie 1944 roku w polskim filmie: refleksje polskiego historyka dziejów najnowszych, „Biuletyn Polskiej Misji Historycznej”, 2005, nr 3
Król E.C., Wizerunek wroga w nazistowskim filmie „Heimkehr” z 1941 roku: studium antypolskiego heterostereotypu narodowego, „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi”, T. 27: 2004
Kurkowski J., Kurkowska M., Polska historia w europejskim i amerykańskim kinie epoki dźwięku (do wybuchu II wojny światowej), cz. 1 i cz. 2, „Studia Europejskie”, 2016, nr 3 i 4
Kurpiewski P., Historia na ekranie Polski Ludowej, Gdańsk 2017
Ligarski S., Twórcy, władze PRL, bezpieka. Raport o stanie badań 2014‒2022, „Pamięć i Sprawiedliwość”, 2022, nr 2
Lubelski T., Czy Andrzej Wajda to historyk?, „Ekrany”, 2016, nr 5
Lubelski T., Historia kina polskiego 1895‒2014, Kraków 2015
Maski i oblicza komunizmu w kinematografii, red. M. Kowalski, T. Sikorski, Szczecin 2021
Matura P., Czas wolny w Polskiej Kronice Filmowej w dobie „małej stabilizacji” 1956‒1970, w: Studia z historii najnowszej Polski, t. 3, red. S. Szyc, Warszawa 2021
Mazur M., Obraz władzy w polskim filmie socrealistycznym, w: Obrazy władzy w literaturze, teatrze i filmie. Studia, red. M. Mazur, S. Ligarski, Warszawa 2015
Mysiakowska-Muszyńska J., „Szpiedzy”, „współpracownicy gestapo”. Wizerunek oskarżonych w procesach politycznych w świetle PKF (1945‒1953), w: „Wykluczeni”: ludzie marginesu w kinematografii światowej: zbiór studiów, red. M. Kowalski, T. Sikorski, Warszawa 2017
Nowak K.J., Polska Kronika Filmowa, w: Film. Kinematografia, red. E. Zajiček, Warszawa 1994
Okno na przeszłość. Szkice z historii wizualnej, red. D. Skotarczak, J. Szymala, t. 2, 3, Kraków 2020
Opioła-Cegiełka M., Historia i pamięć: obraz Algierii i Algierczyków we współczesnym kinie francuskim, w: Konflikty w przestrzeni kulturowej, red. Z. Biegański, Ł. Jureńczyk, J. Szczutkowska, Bydgoszcz 2015
Opioła-Cegiełka M., Przekaz polityczny filmowców francuskich pochodzenia algierskiego we współczesnym kinie francuskim i jego znaczenie dla francuskiej polityki pamięci – „Indigenes” i „Hors-la-loi” Rachida Bouchareba, w: Zjawiska migracji i uchodźstwa w kulturze i sztuce XX i XXI wieku, red. Ł. Jureńczyk, J. Szczutkowska, W. Trempała, P. Wenderlich, Bydgoszcz 2019
Ostromęcki J., Skręcona historia. Film a prawda historyczna, Warszawa 2021
Pasztor M., Jarosz D., Nie tylko Fiat. Z dziejów stosunków polsko-włoskich 1945‒1989, Warszawa 2018
Polska Ludowa w edukacji historycznej, red. M. Fic, Katowice 2019
Rok 1968: kultura, sztuka, polityka, red. P. Zwierzchowski, D. Mazur, J. Szczutkowska, Bydgoszcz 2019
Sikorski T., Propagandowy obraz polskiego sportu w Polskiej Kronice Filmowej w okresie stalinizmu (1949‒1956), „Przegląd Zachodni”, 2018, nr 4
Sikorski T., „Byliśmy tu, jesteśmy, będziemy”: Szczecin na taśmach Polskiej Kroniki Filmowej w pierwszych latach powojennych (1945‒1947), w:Ziemie Zachodnie i Północne w polskiej kinematografii (1944/1945–1989), red. M. Kowalski, T. Sikorski, Szczecin 2019
Skotarczak D., Historia wizualna, Poznań 2012
Solecki M., Filmowe portrety żołnierzy wyklętych (1947–2017), Łomianki 2021
Skotarczak D., Stanisław Bareja. Jego czasy i filmy, Łódź 2022
Społeczeństwo PRL: 1956, red. D. Skotarczak, S. Jankowiak, Poznań 2016
Stebach M., Piotrowski J., Obraz ludności niemieckiej w Polsce w materiałach propagandowych Polskiej Kroniki Filmowej w latach 1945‒1956, w: Władze komunistyczne wobec ludności niemieckiej w Polsce w latach 1945‒1989, red. A. Dziurok, P. Madajczyk, S. Rosenbaum, Warszawa 2016
Stępnik A., Historia według Wajdy, „Roczniki Humanistyczne”, vol. 65: 2017, No 2 – https://www.umcs.pl/pl/addres-book-employee,3005,pl.html [dostęp 13.02.2023]
Szafrański P., Obraz średniowiecza według wytwórni filmowej w Wilnie. Przykład dramatu historycznego Herkus Mantas, w: Okno na przeszłość. Szkice z historii wizualnej, t. 2, red. D. Skotarczak, J. Szymala, Kraków 2020
Szarota T., Film Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego ...gdziekolwiek jesteś Panie Prezydencie… (1978) – refleksje i komentarze historyka, w: Wrzesień 1939. Filmowe teksty i konteksty, red. B. Giza, T. Lubelski, Warszawa 2021
Szczutkowska J., Film i kinematografia w świetle Polskiej Kroniki Filmowej (1971‒1980), w: Społeczno-polityczne inspiracje w kulturze i sztuce wizualnej, red. Ł. Jureńczyk, J. Szczutkowska, Bydgoszcz 2016
Szczutkowska J., Film jako materiał badawczy i źródło w warsztacie historyka dziejów najnowszych – regionalisty. Refleksja w związku z książką Radosława Domke i Jacka Szymali „Dolny Śląsk i ziemia lubuska w filmach polskich po 1945 roku”, Zielona Góra 2020, „Tabularium Historiae”, T. 8: 2020
Szczutkowska J., Zagraniczna polityka kinematograficzna PRL w latach 70. XX w., Bydgoszcz 2021
Szymala J., Powstanie kozackie 1648‒1658. Studium z historii wizualnej, Kraków 2019
Szymala J., Zestawienie bibliograficzne artykułów czasopisma „Film & History: An Interdisciplinary Journal” (1971‒2018), w: Okno na przeszłość. Szkice z historii wizualnej, t. 2, red. D. Skotarczak, J. Szymala, Kraków 2020
Szymala J., Związki filmu i historii w wybranych publikacjach polskich z lat 1969‒1989, w: Życie społeczne, kultura i polityka w okresie PRL,
red. P. Szymczyk, M. Maciąg, Lublin 2018
Traba R., O niekonwencjonalnej historiografii i filmie, „Kultura i Społeczeństwo”, T. LXI: 2017, nr 1
Witek P., Andrzej Wajda jako historyk. Metodologiczne studium z historii wizualnej, Lublin 2016
Witek P., Zmagania historyka z filmową historią. Uwagi na marginesie książki Piotra Kurpiewskiego, Historia na ekranie Polski Ludowej, „Sensus Historiae”, 2019, nr 1
Wolsza T.,Filmy katyńskie (1943–1953), „Wojna i pamięć,2019, nr 1
Zelechowski J., The Palimpsestic „Repatriate” in the Cinematic Reclaimed Territories, w: Ziemie Zachodnie i Północne w polskiej kinematografii (1944/1945–1989), red. M. Kowalski, T. Sikorski, Szczecin 2019
Zelechowski J., The Socialist Tourist Gaze of East German and Polish Cinema, w: Maski i oblicza komunizmu w kinematografii, red. M. Kowalski, T. Sikorski, Szczecin 2021
Ziemie Zachodnie i Północne w polskiej kinematografii (1944/1945–1989), red. M. Kowalski, T. Sikorski, Szczecin 2019
Zjawiska migracji i uchodźstwa w kulturze i sztuce XX i XXI wieku, red. Ł. Jureńczyk, J. Szczutkowska, W. Trempała, P. Wenderlich, Bydgoszcz 2019
Zwierzchowski P., Filmowe reprezentacje PZPR, Bydgoszcz 2022
Zwierzchowski P., Wajda, historia i kino, „Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu”, 2016, nr 3
Źródła wizualne w badaniach nad historią kina polskiego, red. P. Zwierzchowski, Bydgoszcz 2018
