Miejsce i znaczenie kina w polskim piśmiennictwie historycznym (2012‒2022)
DOI:
https://doi.org/10.34767/TH.2024.15.07Słowa kluczowe:
film, historia, historiografia, źródło historyczneAbstrakt
Ogólna analiza stanu najnowszej historiografii polskiej pokazuje, że relacje między kinem a historią przyciągają uwagę zawodowych badaczy dziejów. Film jest wykorzystywany jako materiał badawczy w pracy profesjonalnych historyków, obok źródeł konwencjonalnych. Jednocześnie dostrzega się jego potencjał poznawczy w kontekście popularyzowania przeszłości i edukacji historycznej. Pewna grupa tekstów dotyczy filmowych reprezentacji historii (różnych epok lub konkretnych wydarzeń czy postaci). Specyficzne miejsce w polskim piśmiennictwie historycznym z lat 2012‒2022 zajmuje kino jako przedmiot odrębnych badań. Historiografia obejmuje problemy instytucjonalne kinematografii Polski Ludowej, skomplikowane losy ludzi filmu i konkretnych tytułów, podejmuje zagadnienia dotyczące relacji władze – filmowcy oraz roli kinematografii w stosunkach międzynarodowych, w tym propagandowej.
Bibliografia
Literatura
– kino polskie wobec odzyskania niepodległości, red. M. Guzek, P. Zwierzchowski, Bydgoszcz 2020
Biegański Z., Jugoslavija i poljsko-jugoslovenski kontakti u Poljskoj filmskoj hronici 1944‒1994, w: Jugoslavija i Poljska odnosi u XX veku: međunarodni tematski zbornik radova, red. M. Pavlović, A. Zaćmiński, N. Stambolija, Bydgoszcz 2019
Biegański Z., Kujawsko-pomorskie odsłony Polskiej Kroniki Filmowej (1944‒1994), w: Między edukacją a nauką. Memoriale liber ofiarowana profesorowi Mirosławowi Krajewskiemu, red. I.E. Zielińska, Rypin 2021
Biegański Z., Pół wieku po premierze. Książka Piotra Zwierzchowskiego i Mariusza Guzka o filmie „Sąsiedzi”, „Kronika Bydgoska” 2021
Biegański Z., Profesor Janusz Rulka (1936–2016), „Tabularium Historiae”, T. I: 2017
Biegański Z., Szczutkowska J., Enigma w filmach fabularnych i dokumentalnych, w: Bydgoszcz jako ośrodek działań wywiadowczych w przededniu i w trakcie II wojny światowej: zbiór studiów, red. S. Pastuszewski, Bydgoszcz 2015
Burke P., Naoczność. Materiały wizualne jako świadectwa historyczne, Kraków 2012
Cenckiewicz S., Fałsz „Gierka”, https://historia.dorzeczy.pl/265504/cenckiewicz-falsz-gierka.html [dostęp: 26.01.2023]
Cieśliński M.K., Od walki publicystycznej do magazynu informacyjnego. Lewicowe dziennikarstwo filmowe Heleny Lemańskiej, „Dzieje Najnowsze”, 2022, nr 3
Cieśliński M.K., „Ślady w kadrach”: film dokumentalny jako źródło edukacji o Polsce Ludowej (casus Polskiej Kroniki Filmowej), w: Polska Ludowa w edukacji historycznej, red. M. Fic, Katowice 2019
Cieśliński M.K., Ślady w kadrach: filmowe archiwalia w edukacji historycznej, „Wiadomości Historyczne: czasopismo dla nauczycieli” 2019, nr 6
Ferro M., Kino i historia, tłum. T. Falkowski, Warszawa 2011
Film a historia. Szkice z dziejów wizualnych, red. M.E. Kowalczyk, J. Szymala, Kraków 2019
Gębicka E., Od Wydziału Propagandy Filmowej do Centralnego Urzędu Kinematografii. Pierwsza dekada partyjno-państwowego monopolu w polskim kinie, Katowice 2022
Hekert A., Łysakowska-Trzoss A., Wpływ transformacji ustrojowej na estetykę i funkcję Polskiej Kroniki Filmowej na przykładzie sekwencji dotyczących wydarzeń z Marcaʼ68, Grudniaʼ70 i Sierpniaʼ80, „Przegląd Zachodni”, 2019, nr 3
Historia wizualna w działaniu: studia i szkice z badań nad filmem historycznym, red. D. Skotarczak, J. Szczutkowska, P. Kurpiewski, Poznań 2020
Jędrzejski Ł., Państwo i społeczeństwo w Polskiej Kronice Filmowej 1944‒1956: obrazy komunikowania politycznego, Lublin 2020
Kazimierczuk K., Film fabularny jako źródło edukacji o Polsce Ludowej (casus Śmierci jak kromki chleba Kazimierza Kutza), w: Polska Ludowa w edukacji historycznej, red. M. Fic, Katowice 2019
Kino w cieniu kryzysu. Studia i szkice o polskiej kinematografii pierwszej połowy lat 80., red. P. Kurpiewski, P. Zwierzchowski, Bydgoszcz 2022
Konflikty w przestrzeni kulturowej, red. Z. Biegański, Ł. Jureńczyk, J. Szczutkowska, Bydgoszcz 2015
Kornacki K., P. Kurpiewski, Kino jak nauczyciel. Klasyfikacja działań autorskich współczesnego polskiego kina historycznego (propozycje), w: Historia wizualna w działaniu: studia i szkice z badań nad filmem historycznym, red. D. Skotarczak, J. Szczutkowska, P. Kurpiewski, Poznań 2020
Król E.C., Film w roli świadka zbrodni ludobójstwa, w: Świadkowie: między ofiarą a sprawcą zbrodni, red. A. Bartuś, Oświęcim 2017
Król E.C., Formuła wroga w polskim filmie socrealistycznym (1947‒1956), „Przegląd Historyczny”, T. 98: 2007
Król E.C., Obozowe życie codzienne w zwierciadle filmu fabularnego, w: Sztuka przetrwania: życie codzienne w ekstremalnych warunkach obozowych w XX‒XXI wieku, red. Z. Chyra-Rolicz, M. Fałdowska, Siedlce 2019
Król E.C., Obraz Niemca w polskim filmie fabularnym w latach 1946‒2005.
Przyczynek do dyskusji nad heterostereotypem narodowym w relacjach polsko-niemieckich, w: Polska i Niemcy: Filmowe granice i sąsiedztwa, red. K. Klejsa, Wrocław 2012
Król E.C., Powstanie warszawskie 1944 roku w polskim filmie: refleksje polskiego historyka dziejów najnowszych, „Biuletyn Polskiej Misji Historycznej”, 2005, nr 3
Król E.C., Wizerunek wroga w nazistowskim filmie „Heimkehr” z 1941 roku: studium antypolskiego heterostereotypu narodowego, „Studia nad Faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi”, T. 27: 2004
Kurkowski J., Kurkowska M., Polska historia w europejskim i amerykańskim kinie epoki dźwięku (do wybuchu II wojny światowej), cz. 1 i cz. 2, „Studia Europejskie”, 2016, nr 3 i 4
Kurpiewski P., Historia na ekranie Polski Ludowej, Gdańsk 2017
Ligarski S., Twórcy, władze PRL, bezpieka. Raport o stanie badań 2014‒2022, „Pamięć i Sprawiedliwość”, 2022, nr 2
Lubelski T., Czy Andrzej Wajda to historyk?, „Ekrany”, 2016, nr 5
Lubelski T., Historia kina polskiego 1895‒2014, Kraków 2015
Maski i oblicza komunizmu w kinematografii, red. M. Kowalski, T. Sikorski, Szczecin 2021
Matura P., Czas wolny w Polskiej Kronice Filmowej w dobie „małej stabilizacji” 1956‒1970, w: Studia z historii najnowszej Polski, t. 3, red. S. Szyc, Warszawa 2021
Mazur M., Obraz władzy w polskim filmie socrealistycznym, w: Obrazy władzy w literaturze, teatrze i filmie. Studia, red. M. Mazur, S. Ligarski, Warszawa 2015
Mysiakowska-Muszyńska J., „Szpiedzy”, „współpracownicy gestapo”. Wizerunek oskarżonych w procesach politycznych w świetle PKF (1945‒1953), w: „Wykluczeni”: ludzie marginesu w kinematografii światowej: zbiór studiów, red. M. Kowalski, T. Sikorski, Warszawa 2017
Nowak K.J., Polska Kronika Filmowa, w: Film. Kinematografia, red. E. Zajiček, Warszawa 1994
Okno na przeszłość. Szkice z historii wizualnej, red. D. Skotarczak, J. Szymala, t. 2, 3, Kraków 2020
Opioła-Cegiełka M., Historia i pamięć: obraz Algierii i Algierczyków we współczesnym kinie francuskim, w: Konflikty w przestrzeni kulturowej, red. Z. Biegański, Ł. Jureńczyk, J. Szczutkowska, Bydgoszcz 2015
Opioła-Cegiełka M., Przekaz polityczny filmowców francuskich pochodzenia algierskiego we współczesnym kinie francuskim i jego znaczenie dla francuskiej polityki pamięci – „Indigenes” i „Hors-la-loi” Rachida Bouchareba, w: Zjawiska migracji i uchodźstwa w kulturze i sztuce XX i XXI wieku, red. Ł. Jureńczyk, J. Szczutkowska, W. Trempała, P. Wenderlich, Bydgoszcz 2019
Ostromęcki J., Skręcona historia. Film a prawda historyczna, Warszawa 2021
Pasztor M., Jarosz D., Nie tylko Fiat. Z dziejów stosunków polsko-włoskich 1945‒1989, Warszawa 2018
Polska Ludowa w edukacji historycznej, red. M. Fic, Katowice 2019
Rok 1968: kultura, sztuka, polityka, red. P. Zwierzchowski, D. Mazur, J. Szczutkowska, Bydgoszcz 2019
Sikorski T., Propagandowy obraz polskiego sportu w Polskiej Kronice Filmowej w okresie stalinizmu (1949‒1956), „Przegląd Zachodni”, 2018, nr 4
Sikorski T., „Byliśmy tu, jesteśmy, będziemy”: Szczecin na taśmach Polskiej Kroniki Filmowej w pierwszych latach powojennych (1945‒1947), w:Ziemie Zachodnie i Północne w polskiej kinematografii (1944/1945–1989), red. M. Kowalski, T. Sikorski, Szczecin 2019
Skotarczak D., Historia wizualna, Poznań 2012
Solecki M., Filmowe portrety żołnierzy wyklętych (1947–2017), Łomianki 2021
Skotarczak D., Stanisław Bareja. Jego czasy i filmy, Łódź 2022
Społeczeństwo PRL: 1956, red. D. Skotarczak, S. Jankowiak, Poznań 2016
Stebach M., Piotrowski J., Obraz ludności niemieckiej w Polsce w materiałach propagandowych Polskiej Kroniki Filmowej w latach 1945‒1956, w: Władze komunistyczne wobec ludności niemieckiej w Polsce w latach 1945‒1989, red. A. Dziurok, P. Madajczyk, S. Rosenbaum, Warszawa 2016
Stępnik A., Historia według Wajdy, „Roczniki Humanistyczne”, vol. 65: 2017, No 2 – https://www.umcs.pl/pl/addres-book-employee,3005,pl.html [dostęp 13.02.2023]
Szafrański P., Obraz średniowiecza według wytwórni filmowej w Wilnie. Przykład dramatu historycznego Herkus Mantas, w: Okno na przeszłość. Szkice z historii wizualnej, t. 2, red. D. Skotarczak, J. Szymala, Kraków 2020
Szarota T., Film Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego ...gdziekolwiek jesteś Panie Prezydencie… (1978) – refleksje i komentarze historyka, w: Wrzesień 1939. Filmowe teksty i konteksty, red. B. Giza, T. Lubelski, Warszawa 2021
Szczutkowska J., Film i kinematografia w świetle Polskiej Kroniki Filmowej (1971‒1980), w: Społeczno-polityczne inspiracje w kulturze i sztuce wizualnej, red. Ł. Jureńczyk, J. Szczutkowska, Bydgoszcz 2016
Szczutkowska J., Film jako materiał badawczy i źródło w warsztacie historyka dziejów najnowszych – regionalisty. Refleksja w związku z książką Radosława Domke i Jacka Szymali „Dolny Śląsk i ziemia lubuska w filmach polskich po 1945 roku”, Zielona Góra 2020, „Tabularium Historiae”, T. 8: 2020
Szczutkowska J., Zagraniczna polityka kinematograficzna PRL w latach 70. XX w., Bydgoszcz 2021
Szymala J., Powstanie kozackie 1648‒1658. Studium z historii wizualnej, Kraków 2019
Szymala J., Zestawienie bibliograficzne artykułów czasopisma „Film & History: An Interdisciplinary Journal” (1971‒2018), w: Okno na przeszłość. Szkice z historii wizualnej, t. 2, red. D. Skotarczak, J. Szymala, Kraków 2020
Szymala J., Związki filmu i historii w wybranych publikacjach polskich z lat 1969‒1989, w: Życie społeczne, kultura i polityka w okresie PRL,
red. P. Szymczyk, M. Maciąg, Lublin 2018
Traba R., O niekonwencjonalnej historiografii i filmie, „Kultura i Społeczeństwo”, T. LXI: 2017, nr 1
Witek P., Andrzej Wajda jako historyk. Metodologiczne studium z historii wizualnej, Lublin 2016
Witek P., Zmagania historyka z filmową historią. Uwagi na marginesie książki Piotra Kurpiewskiego, Historia na ekranie Polski Ludowej, „Sensus Historiae”, 2019, nr 1
Wolsza T.,Filmy katyńskie (1943–1953), „Wojna i pamięć,2019, nr 1
Zelechowski J., The Palimpsestic „Repatriate” in the Cinematic Reclaimed Territories, w: Ziemie Zachodnie i Północne w polskiej kinematografii (1944/1945–1989), red. M. Kowalski, T. Sikorski, Szczecin 2019
Zelechowski J., The Socialist Tourist Gaze of East German and Polish Cinema, w: Maski i oblicza komunizmu w kinematografii, red. M. Kowalski, T. Sikorski, Szczecin 2021
Ziemie Zachodnie i Północne w polskiej kinematografii (1944/1945–1989), red. M. Kowalski, T. Sikorski, Szczecin 2019
Zjawiska migracji i uchodźstwa w kulturze i sztuce XX i XXI wieku, red. Ł. Jureńczyk, J. Szczutkowska, W. Trempała, P. Wenderlich, Bydgoszcz 2019
Zwierzchowski P., Filmowe reprezentacje PZPR, Bydgoszcz 2022
Zwierzchowski P., Wajda, historia i kino, „Pleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu”, 2016, nr 3
Źródła wizualne w badaniach nad historią kina polskiego, red. P. Zwierzchowski, Bydgoszcz 2018
