The Auditory Dimension of War Experience in Contemporary Poems by Polish and Ukrainian Women Poets: A Preliminary Exploration
DOI:
https://doi.org/10.34864/heteroglossia.issn.2084-1302.nr18.art5Keywords:
sound effects, war experience, “grand History,” contemporary women’s poetry, Poland, UkraineAbstract
The aim of this article is to examine the conceptualization of the auditory dimension of war experience in recent poetry by Polish and Ukrainian women poets. This dimension is characterized by complexity, pervasive transformation and an increase in the intensity and volume of sounds. The analysis focuses on identifying the emergence of new and/or redefined standard sounds, on characterizing the invalidation and/or invention of previously unknown auditory practices, with their traumatic inflection. This wartime hearing/listening is dominated by loss, a sense of threat, fear and the proximity of death. The studied corpus includes contemporary poems by Polish women poets (Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Anna Świrszczyńska) and the most recent works by Ukrainian women poets published between 2022 and 2024. The latter includes four bilingual volumes from the Ukrainian Poetry Library series titled In the Face of War as well as the monologue poem by Yaryna Chornohuz, published outside the series.
References
Bibliografia podmiotowa
Amelina W., Świadectwo, tłum. A. Kamińska, Sejny, Fundacja „Pogranicze”, 2024.
Browarna J., Sepia, tłum. K. Czyżewski, Sejny, Fundacja „Pogranicze”, 2023.
Hulijewa H., Kość w gardle, tłum. J. Lewandowska, Sejny-Lwów, Fundacja „Pogranicze” i Wydawnictwo „Dzhezva”, 2022.
Jakymczuk L., Produkcja czułości, tłum. A. Kamińska, Sejny, Fundacja „Pogranicze”, 2023.
Kijanowska M., Fotosynteza, tłum. A. Kamińska, Sejny, Fundacja „Pogranicze”, 2023.
Malihon A., Nakładanie szwów, tłum. J. Kornhauser i K. Czyżewski oraz B. Zadura i J. Radwański, Sejny, Fundacja „Pogranicze”, 2023.
Michalicyna K., Głosy, tłum. J. Pszoniak, Sejny-Lwów, Fundacja „Pogranicze” i Wydawnictwo „Dzhezva”, 2022.
Musakowska J., Żelazo, tłum. A. Kamińska, Sejny-Lwów, Fundacja „Pogranicze” i Wydawnictwo „Dzhezva”, 2022.
Osadko H., 73 emocje, tłum. A. Wolny-Hamkało i K. Czyżewski, Sejny-Lwów, Fundacja „Pogranicze” i Wydawnictwo „Dzhezva”, 2022.
Pawlikowska-Jasnorzewska M., Poezje zebrane, t. 2, oprac. A. Madyda, wstęp K. Ćwikliński, Toruń, Wydawnictwo Algo, 1994.
Stepanenko O., Oddychaj, tłum. J. Pszoniak, Sejny, Fundacja „Pogranicze”, 2023.
Świrszczyńska A., Poezje zebrane, oprac. A. Puszka, posłowie A. Kopkiewicz, Warszawa, Wydawnictwo Marginesy, 2023.
Wikyrczak I., Listy z Kalkuty, tłum. K. Szweda, Sejny, Fundacja „Pogranicze”, 2024.
Bibliografia przedmiotowa
Brady I., Poetics [W:] D. Levison, M. Ember (red.), Encyclopedia of Cultural Anthropology, t. 3, New York, Henry Holt and Company, 1996, s. 951–959;
Domańska E., Mikrohistorie. Spotkania w międzyświatach, Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2005.
Filipowicz A., (Prze)zwierzęcenia. Poetyckie drogi do postantropocentryzmu, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2017.
Grądziel-Wójcik J., Kanon (bez)poetek, czyli formy (nie)obecności [W:] J. Grądziel-Wójcik, A. Kwiatkowska, E. Sołtys-Lewandowska (red.), Formy (nie)obecności. Szkice o współczesnej poezji kobiet, Kraków, Universitas, 2018.
Grądziel-Wójcik J., Przymiarki do istnienia. Wątki i tematy poezji kobiet XX i XXI wieku, Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016.
Grądziel-Wójcik J., Kwiatkowska A., Rajewska E., Sołtys-Lewandowska E. (red.), Stulecie poetek polskich. Przekroje, tematy, interpretacje, Kraków Universitas, 2020.
Iwasiów I., Galant A. (red.), Pisarstwo kobiet pomiędzy dwoma dwudziestoleciami, Universitas, Kraków 2011.
Karwowska B., Druga płeć na wygnaniu. Doświadczenie migracyjne w opowieściach powojennych pisarek polskich, Kraków, Universitas, 2013.
Karwowska B., Kobieta – Historia – Literatura, Warszawa, Instytut Badań Literackich PAN, 2016.
Kurkiewicz M., Dźwięki w słowach, słowa na tle dźwięków. O korelacjach akustyczno-tekstowych w literaturze i muzyce, Bydgoszcz, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, 2019.
Legeżyńska A., Od kochanki do psalmistki… Sylwetki, tematy i konwencje liryki kobiecej, Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2009.
Lisak-Gębala D., Poetycka tanatosonika. Dźwięki przemocy zbrojnej w wierszach z lat 1939–1945, Kraków, Universitas, 2025.
Lisak-Gębala D., Poezja drugiej wojny światowej jako archiwum głosów, „Teksty Drugie”, 2024, nr 3, s. 16–34.
Lisak-Gębala D., The Rumble of a Locomotive, Traumatizing Screams, and Mortal Dance: Firsthand Poetic Testimonies Haunted by the Sounds of the Holocaust, “Holocaust and Genocide Studies”, t. 38, wyd. 1, Spring 2024, s. 38–52.
Maliszewski K., Przełomy i pokolenia bez kobiet? [W:] J. Grądziel-Wójcik, A. Kwiatkowska, E. Sołtys-Lewandowska (red.), Formy (nie)obecności. Szkice o współczesnej poezji kobiet, Kraków, Universitas, 2018.
Morzyńska-Wrzosek B., „Dlaczego tak się boję?” Obraz wydarzeń z przeszłości w lirycznym reportażu Anny Świrszczyńskiej [W:] Obraz przeszłości we współczesnej literaturze czeskiej i polskiej: materiały z międzynarodowej konferencji naukowej / Slezská univerzita v Opavě. Fakulta filozoficko-přírodovědecká. Ústav bohemistiky a knihovnictví, Katowice-Opava 2006, s. 337–353.
Morzyńska-Wrzosek B., „…i na piękność, i na wyczyn burzy”. Proces kształtowania tożsamości w poezji Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Bydgoszcz, Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, 2013.
Rembowska-Płuciennik M., Poetyka i antropologia. Cykl podolski Włodzimierza Odojewskiego, Kraków, Universitas, 2004.
Schlögel K., W przestrzeni czas czytamy. O historii cywilizacji i geopolityce, tłum. I. Drozdowska, Ł. Musiał, posłowie H. Orłowski, Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, 2009.
Szopa K., Wybuch wyobraźni. Poezja Anny Świrszczyńskiej wobec reprodukcji życia społecznego, Katowice, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2022.
Wójtowicz A., Doświadczenie kobiece w twórczości wojennej Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej [W:] M. Tramer, A. Wójtowicz (red.), Skamander. Tom 11: Reinterpretacje, Katowice, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2015, s. 301–309.
