Realizacja procesu wychowawczo-socjalizacyjnego w rodzinie zastępczej jako przestrzeń rekonstrukcji relacji dziecko – rodzice w rodzinach biologicznych dzieci przebywających w pieczy zastępczej. Analiza problemu w świetle badań własnych
DOI:
https://doi.org/10.34767/PP.2026.01.05Słowa kluczowe:
dysfunkcyjność rodziny, rodzinna piecza zastępcza, rekonstrukcja relacji dzieci – rodzice, holistyczny rozwój dziecka, podmiotowość, odpowiedzialność rodzicielskaAbstrakt
Aktualnie w rodzinnej pieczy zastępczej dominująca większość dzieci w niej przebywających to dzieci dotknięte różnorodnymi zaburzeniami rozwojowymi lub zintegrowanymi chorobami. Główną przyczyną ich przebywania w pieczy jest dysfunkcyjność rodzin pochodzenia, to zaś pośrednio lub bezpośrednio zagraża holistycznemu rozwojowi dzieci. Stąd też optymalna realizacja procesów wychowawczo-socjalizacyjnych w rodzinie zastępczej zmierza do kompensacji zaniedbań rodziców biologicznych oraz do stworzenia warunków całościowego rozwoju dziecka. Można zatem uznać, że jest to swoista przestrzeń rekonstrukcji pierwotnej relacji dziecko – rodzice w rodzinach biologicznych. Celem badań rodzin zastępczych było określenie, w jaki sposób realizowane przez nie procesy wychowawczo-socjalizacyjne wobec / na rzecz dzieci rekonstruują ich pierwotną relację z rodzicami biologicznymi. W tych oddziaływaniach rodzin zastępczych zwrócono szczególną uwagę na dbałość o zdrowie dziecka, na działania kompensacyjno-wyrównawcze i profilaktyczne podejmowane na rzecz dzieci, zaspokajanie ich różnorodnych potrzeb i dążenie do optymalnego rozwoju w różnych obszarach. Badaniami ilościowo-jakościowymi objęto rodziny zastępcze na terenie miasta Szczecin z zastosowaniem mieszanych metod i technik. W ramach badań realizowane były wywiady z koordynatorami pieczy zastępczej czy też pracownikami socjalnymi pracującymi z rodzinami dzieci przebywających w rodzinach zastępczych. Pobyt dzieci w rodzinach zastępczych ma sprzyjać podejmowaniu z nimi różnych form pracy reintegracyjnej zmierzającej do stworzenia możliwości powrotu dziecka do rodziny własnej i podjęcia odpowiedzialnego rodzicielstwa na rzecz swoich dzieci. Natomiast jeśli nie będzie się to mogło wypełnić, istotne jest, aby w miarę możliwości szybko zadbać o to, by dzieci znalazły się w rodzinach adopcyjnych bądź rodzinnych formach pieczy zastępczej. Wtedy mamy do czynienia z procesem rekonstrukcji negatywnych relacji, przeżyć i doświadczeń dzieci wyniesionych z domu rodzinnego na rzecz stworzenia im płaszczyzny konstruktywnego, wielowymiarowego rozwoju oraz funkcjonowania w różnych obszarach życia społecznego.
Bibliografia
Basiaga J. (2014). Zawodowa miłość. O opiece nad dziećmi w pogotowiach rodzinnych. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.
Bębas S. i Gucwa-Porębska K. (2022). Dysfunkcjonalność rodziny. Wychowanie – profilaktyka – wsparcie. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
Borzucka-Sitkiewicz K. (2006). Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna. Przewodnik dla edukatorów zdrowia. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Brągiel J. (2022). Więzi społeczne w rodzinie. W: S. Kawula, J. Brągiel i A.W. Janke (red.), Pedagogika rodziny: obszary i panorama problematyki. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Czerepaniak-Walczak M. (1999). Podmiotowość jako kategoria pedagogiczna i edukacyjna. W: E. Kubiak-Szymborska (red.), Podmiotowość w wychowaniu. Między ideą a realnością. Bydgoszcz: Wydawnictwo Wers.
Demel M. (1980). Pedagogika zdrowia. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Denek K. (1999). Aksjologiczne aspekty edukacji szkolnej. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Fernandes-Berrocal P. (2025). Inteligencja emocjonalna. Jak zarządzać emocjami. Tłum. b.d. Warszawa: Zwierciadło.
Folkierska A. (1990). Pytanie o pedagogikę. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Goleman D. (2023). Inteligencja emocjonalna. Tłum. A. Jankowski. Poznań: Media Rodzina.
Golka M. (2013). Socjologia kultury. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Gordon T. (1991). Wychowanie bez porażek. Tłum. M. Szafrańska-Brandt. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.
Harewska N. (2022). Profesjonalizacja rodzinnej pieczy zastępczej. W: N. Harewska i G. Gajewska, Profesjonalizacja rodzinnej pieczy zastępczej. Teoria i praktyka. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Harwas-Napierała B. (2006). Komunikacja interpersonalna w rodzinie. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Izdebska J. (2000). Dziecko w rodzinie u progu XXI wieku. Niepokoje i nadzieje. Białystok: Wydawnictwo Trans Humana.
Jegier A., Mikler-Chwastek A. i Piotrowicz R. (2024). Wspomaganie rozwoju dzieci do lat trzech w domu i żłobku. Możliwości i ograniczenia. Warszawa: Difin.
Kantowicz E. (2012). Pedagogika (w) pracy socjalnej. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
Kawula S. (2004). Mozaikowość i koloryt współczesnej rodziny. W: S. Kawula, J. Brągiel i A.W. Janke (red.), Pedagogika rodziny. Obszary i panorama problematyki. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Kazubowska U. (2007). Reintegracja jako nowy kierunek pracy z rodziną. W: I. Kość i E. Magiera (red.), Z dziejów oświaty polskiej: księga jubileuszowa dedykowana prof. Danucie Koźmian. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Kazubowska U. (2008). Rodziny własne wychowanków domów dziecka. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Kazubowska U. (2019). Values in the family: the specificity and transfer in the process of forming the identity of the child. W: V. Lubkina, A. Klavinska i S. Usca (eds.), SOCIETY. INTEGRATION. EDUCATION. Proceedings of the International Scientific Conference. Volume III. Special Pedagogy. Social Pedagogy. Innovation in Language Education, May 24th–25th. Rezekne: Rezekne Academy of Technologies.
Kazubowska U. (2021). Health and its importance in the family care, educational and socialization process on the example of the functioning of professional foster families in Szczecin. W: V. Lubkina, L. Danilane i O. Vindaca (eds.)., SOCIETY. INTEGRATION. EDUCATION. Proceedings of the International Scientific Conference. Volume III. Special Pedagogy. Social Pedagogy. May 28th–29th. Rezekne: Rezekne Academy of Technologies.
Kazubowska U. (2022). The atmosphere of family life as an important condition for optimizing family education: on example of the funtctioning of foster families in the city of Szczecin. W: S. Usca, L. Danilane, K. Laganowska i in. (eds.), SOCIETY. INTEGRATION. EDUCATION. Proceedings of the International Scientific Conference. Volume I. May 27th, 2022. Rezekne: Rezekne Academy of Technologies.
Kazubowska U. (2024). Rola i znaczenie rodziców w procesie budowania świadomości zdrowotnej dzieci i młodzieży ze szczególnym uwzględnieniem radzenia sobie ze stresem. W: M. Majewska, M. Matuszewska-Birkowska i T. Orczykowski (red.), Kompetencje przyszłości. T. 2. Wyzwania w pedagogice, edukacji i psychologii. Radom: Akademia Handlowa Nauk Stosowanych.
Kazubowska U. (2025). Rodzic/opiekun jako mistrz i jego działania wobec / na rzecz dziecka jako człowieka uczącego się odpowiedzialności i samodzielności w spectrum koncepcji J. Korczaka. W: I. Jazukiewicz (red.), Sprawności moralne w wychowaniu: mistrzowie, autorytety, wzory. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Krasiejko I. (2019). Rodzina z dziećmi. Rodzina dysfunkcjonalna. Pedagogika – praca socjalna – terapia. Warszawa: Difin.
Kruk A.M. (2010). Pracownik socjalny – profesja wspomagająca rodzinę dysfunkcjonalną. W: M. Dudek (red.), Wsparcie rodziny dysfunkcjonalnej. Tychy: Maternus Media.
Łuczyński A. (2008). Dzieci w rodzinach zastępczych i dysfunkcyjnych. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Matejek J. (2020). Rodzinna piecza zastępcza. Teoretyczne aspekty funkcjonowania rodzin zastępczych. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
Matejek J. (2022). Rodzinna piecza zastępcza nad dzieckiem – formy pomocy i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu oraz w sytuacjach trudnych – kryzysowych. Kultura – Społeczeństwo – Edukacja, 21(1), 63–79. https://doi.org/10.14746/kse.2022.21.5
Matyjas B. (2017). Komunikacja w rodzinie – modele, style, bariery. Warmińsko-Mazurski Kwartalnik Naukowy, Nauki Społeczne, 4, 39–49.
Nowak M. (1984). Wizje człowieka i społeczeństwa w badaniach naukowych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Nowak M. (2000). Podstawy pedagogiki otwartej. Ujęcia dynamiczne w inspiracji chrześcijańskiej. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Obuchowski K. (2000). Przez galaktykę potrzeb. Psychologia dążeń ludzkich. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Okoń W. (2001). Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Żak.
Przybylińska M. (2017). Zaspokajanie potrzeb psychicznych dzieci korzystających z opieki hospicjum. Acta Universitatis Nicolai Copernici. Pedagogika, 34/2, 440, 153–176.
Ruszkowska M. (2022). Instytucjonalna piecza zastępcza wobec zdolnych podopiecznych. Biała Podlaska: Akademia Bialska Nauk Stosowanych im. Jana Pawła II.
Sendyk M. (2011). Praca z rodzinami dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 239, 214–223.
Skalec-Ruczyńska A. (2023). Proces profesjonalizacji opiekunów zastępczych w Polsce. Główni aktorzy i zasoby. Warszawa: Difin.
Światowy G. (2019). Edukacja i promocja zdrowia w zachowaniach podmiotów rynku. W: W. Nowak i K. Szalonka (red.), Zdrowie i style życia: wyzwania ekonomiczne i społeczne. Wrocław: E-Wydawnictwo, Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. 2011 nr 149 poz. 887 z późn. zm.).
Wadeley A., Birch A. i Malim T. (2000). Wprowadzenie do psychologii. Tłum. J. Suchecki i J. Bobryk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wilk J. (2002). Pedagogika rodziny. Zagadnienia wybrane. Lublin: Wydawnictwo Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Wilk J. (2016). Pedagogika rodziny. Lublin: Episteme.
Woynarowska B. (2007). Edukacja zdrowotna. Podręcznik akademicki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Woynarowska B. (2017). Edukacja zdrowotna. Podstawy teoretyczne. Metodyka. Praktyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Wódź K. (1998). Praca socjalna w środowisku zamieszkania. Katowice: Wydawnictwo Śląsk.
Ziemska M. (2009). Postawy rodzicielskie. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
