Arteterapeutyczne wspomaganie rekonstrukcji relacji uchodźczych matek z dziećmi. Studium przypadku
DOI:
https://doi.org/10.34767/PP.2026.01.08Słowa kluczowe:
arteterapia, dzieci uchodźcze, matki-uchodźczynie, rekonstrukcja relacji, relacja matka – dziecko, trauma, uchodźstwo wojenne, wspomaganieAbstrakt
Celem artykułu jest analiza relacji z zajęć arteterapeutycznych dedykowanych ukraińskim uchodźczyniom i ich dzieciom. Warsztaty zorganizowane były przez Jolantę Gisman-Stoch oraz Malcolma Rossa kilka tygodni po wybuchu wojny w Ukrainie. Materiał został zebrany podczas wywiadu narracyjnego z Jolantą Gisman-Stoch oraz poprzez analizę przeprowadzonych zajęć arteterapeutycznych. Matki-uchodźczynie i ich dzieci zostały zaproszone do udziału we wspomagających zajęciach arteterapeutycznych. Uczestnictwo wniosło wiele istotnych kwestii w wymiarze rekonstrukcji relacji matka – dziecko, a także w związku z radzeniem sobie z trudnymi emocjami, zwłaszcza w kontekście uchodźstwa wojennego i traumy. W artykule odpowiedziano na pytania: 1. Jak przebiegał proces rekonstrukcji relacji między matkami uchodźczymi a ich dziećmi w toku arteterapeutycznego wspomagania? 2. Jakie efekty uzyskano w rekonstrukcji relacji między matkami uchodźczymi i dziećmi w toku arteterapeutycznego wspomagania?
Bibliografia
Adamczyk T.P. i Jurczak A. (2024). Współpraca migrantów z organizacjami polonijnymi jako czynnik wzrostu kapitału społecznego w społeczeństwie multikulturowym. Edukacja Międzykulturowa, 2(21), 57–69. https://doi.org/10.15804/em.2024.02.04
Biernat T. (2024). Strategie przetrwania uczniów-uchodźców z Ukrainy (w percepcji nauczycieli z liceów ogólnokształcących). Edukacja Międzykulturowa, 2(25). https://doi.org/10.15804/em.2024.02.10
Bowlby J. (2007). Przywiązanie. Tłum. M. Polaszewska-Nicke. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Cassirer E. (1971). Eseje o człowieku: Wstęp do filozofii kultury. Tłum. B. Suchodolski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
CBT (2023). Przemoc w rodzinie i przemoc seksualna wobec dzieci – postępowanie wobec ofiar. Centrum Terapii Poznawczo-Behawioralnej. https://cbt.edu.pl/ [dostęp:30.05.2025].
Cox J.L., Holden J.M. i Sagovsky R. (1987). Detection of postnatal depression. Development of the 10-item Edinburgh Postnatal Depression Scale. British Journal of Psychiatry,150(6), 782–786. https://perinatology.com/calculators/Edinburgh%20Depression%20Scale.htm [dostęp: 30.05.2025].
Daud A., Klinteberg B. i Rydelius P.A. (2008). Resilience and vulnerability among refugee children of traumatized and non-traumatized parents. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 2(7). https://doi.org/10.1186/1753-2000-2-7
Dąbkowska K. i Ogińska-Bulik N. (2016). Przemoc domowa jako czynnik ryzyka PTSD. Świat Lekarza.
van Ee E., Kleber R.J., Jongmans M.J. i in. (2016). Parental PTSD, adverse parenting and child attachment in a refugee sample. Attachment and Human Development, 18(3), 273–291. https://doi.org/10.1080/14616734.2016.1148748
Erickson N., Julian M. i Muzik M. (2019). Perinatal depression, PTSD, and trauma: Impact on mother–infant attachment and interventions to mitigate the transmission of risk. International Review of Psychiatry, 31(3), 245–263. https://doi.org/10.1080/09540261.2019.1611151
Erikson E.H. (2004). Cykl życia a rozwój tożsamości. Tłum. M. Żywicki. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Erikson E.H. (2011). Tożsamość a cykl życia. Tłum. M. Żywicki. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Głąbicka K. (2017). Polska kwestia uchodźc[s]twa i imigracji we współczesnej Polsce. Studia Humanistyczno-Społeczne, 18, 105–120.
Grzybowski P.P. (2023). Szkoła różnorodna kulturowo w Polsce. Doświadczenia bydgoskich nauczycieli w pierwszym okresie wojny w Ukrainie. Edukacja Międzykulturowa, 2(21), 177–189. https://doi.org/10.15804/em.2023.02.12
Herman J.L. (1998). Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi. Tłum. A. Kacmajor i M. Kacmajor. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Khoruzha L. (2024). Personal values and life meanings of Ukrainian youth in the conditions of instability. Edukacja Międzykulturowa, 4(27), 103–113. https://doi.org/10.15804/em.2024.04.07
Kolankiewicz M. (2023). Mali uchodźcy – dzieci z ukraińskich placówek w Polsce. Pedagogika Społeczna, 3(89), 119–136. https://doi.org/10.35464/1642-672X.PS.2023.3.06
Lisowska K. (2023). Twórczość komiksowa uchodźców ukraińskich w edukacji na rzecz transkulturowości w klasach I–III – pilotażowa koncepcja pracy. Kultura – Społeczeństwo – Edukacja, 2(24), 205–223. https://doi.org/10.14746/kse.2023.24.2.12
Malchiodi C.A. (2012). Arteterapia. Podręcznik. Tłum. E. Bochenek. Gdańsk: Harmonia Universalis.
Nikitorowicz J. (2024). Zadania edukacji międzykulturowej w kontekście wojny w Ukrainie. Edukacja Międzykulturowa, 1(24), 17–29. https://doi.org/10.15804/em.2024.01.01
Olszewska-Łabędź B. (2022). Konflikt zbrojny jako źródło kryzysu migracyjnego. Wybrane formy wsparcia uchodźców z Ukrainy. Kultura – Społeczeństwo – Edukacja, 21(1), 81–92. https://doi.org/10.14746/kse.2022.21.6
Osadchenko I. (2023, wrzesień). Elementy arteterapii w procesie adaptacji i socjalizacji dzieci, młodzieży oraz osób dorosłych w kontekście migracji, uchodźstwa i traumy wojennej [warsztat praktyczny]. XV Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu Edukacja Międzykulturowa. Uniwersytet w Białymstoku.
Papuda-Dolińska B. i Wiejak K. (2024). Współpraca bez granic – nauczyciele na rzecz wsparcia dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracji i uchodźstwa. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Perkowska M. (2023, wrzesień). Migracja, uchodźstwo i trauma wojenna – kontekst zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego. Implikacje dla pedagogiki społecznej [niepublikowany referat konferencyjny]. XV Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu Edukacja Międzykulturowa. Uniwersytet w Białymstoku.
Pryszmont M. (2024). Ukraińskie mikroświaty wojny, uchodźcy i wolontariusze we Wrocławiu. Między relacją autoetnograficzną a reportażem. Studia Pedagogica Ignatiana, 27(2), 201–206.
Rubacha K. (2008). Metodologia badań nad edukacją. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Rusek H.Z. (2024). Przemiany kulturowe z wojną w tle – eliminowanie kultury rosyjskiej z przestrzeni kultury zachodniej jako forma solidarności z narodem i kulturą Ukrainy. Edukacja Międzykulturowa, 1(24), 30–44. https://doi.org/10.15804/em.2024.01.02
Rutkowiak J. (1992). Tożsamość nauczyciela. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego. Salus Pro Domo (2022). Wpływ przemocy na zdrowie psychiczne dzieci. https://salusprodomo.pl/blog/przemoc-psychiczna-fizyczna-rodzinie-pomoc [dostęp: 30.05.2025].
Schön D.A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. New York: Basic Books.
Sobecki M. (2024). Uchodźstwo jako wyzwanie edukacji międzykulturowej. Edukacja Międzykulturowa, 2(25), 11–22. https://doi.org/10.15804/em.2024.02.01
Sołbut A. (2023, wrzesień). Wsparcie dzieci i rodzin z Ukrainy oferowane w specjalistycznych placówkach wsparcia dziennego w Białymstoku [niepublikowany referat konferencyjny]. XV Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu Edukacja Międzykulturowa. Uniwersytet w Białymstoku.
Szulc W. (2011). Arteterapia w teorii i praktyce. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Śliwowski T. (2023, wrzesień). Czynniki wspierające pozostanie. Uchodźczynie o Polsce [niepublikowany referat konferencyjny]. XV Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu Edukacja Międzykulturowa. Uniwersytet w Białymstoku.
Teicher M.H. i Parigger A. (2003). The “Maltreatment–Neurodevelopmental–Cognitive” Model. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 12(2), 377–403.
Tłuściak-Deliowska A. (2024). Przemoc rówieśnicza motywowana uprzedzeniami wobec mniejszości. Edukacja Międzykulturowa, 1(24), 50–66. https://doi.org/10.15804/em.2024.01.03
Winnicott D.W. (2011). Zabawa a rzeczywistość. Tłum. A. Czownicka. Gdańsk: Imago.
Wosik-Kawala D. i in. (2024). Ukrainian adaptation of Chen and Starosta’s Intercultural Sensitivity Scale. Edukacja Międzykulturowa, 4(27), 114–126. https://doi.org/10.15804/em.2024.04.08
Zajdel K. (2023). Ukrainians’ experience of school evaluation in Poland. Pedagogika Społeczna, 3(89), 141–154. https://doi.org/10.35464/1642-672X.PS.2023.3.07
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
