Art Therapeutic Support for Reconstructing Relationships Between Refugee Mothers and Their Children: A Case Study
DOI:
https://doi.org/10.34767/PP.2026.01.08Keywords:
art therapy, child refugees, Ukraine refugee mothers, relationship reconstruction, mother–child relationship, trauma, war-related displacement, supportAbstract
The aim of this article is to present an account of art therapy workshops dedicated to Ukrainian refugee mothers and their children, organized by Jolanta Gisman-Stoch and Malcolm Ross a few weeks after the outbreak of the war in Ukraine. The material was collected through a narrative interview with Jolanta Gisman-Stoch and an interpretation of documents produced during the art therapy sessions. Refugee mothers and their children were invited to voluntarily participate in the supportive workshops. Their involvement brought forward many important aspects related to the reconstruction of mother–child relationships, as well as coping with difficult emotions, especially in the context of war-related displacement and trauma. This article addresses the following research questions: 1. How did the process of reconstructing relationships between refugee mothers and their children unfold in the course of art therapy support? 2. What outcomes were achieved in rebuilding these relationships through art therapy?
References
Adamczyk T.P. i Jurczak A. (2024). Współpraca migrantów z organizacjami polonijnymi jako czynnik wzrostu kapitału społecznego w społeczeństwie multikulturowym. Edukacja Międzykulturowa, 2(21), 57–69. https://doi.org/10.15804/em.2024.02.04
Biernat T. (2024). Strategie przetrwania uczniów-uchodźców z Ukrainy (w percepcji nauczycieli z liceów ogólnokształcących). Edukacja Międzykulturowa, 2(25). https://doi.org/10.15804/em.2024.02.10
Bowlby J. (2007). Przywiązanie. Tłum. M. Polaszewska-Nicke. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Cassirer E. (1971). Eseje o człowieku: Wstęp do filozofii kultury. Tłum. B. Suchodolski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
CBT (2023). Przemoc w rodzinie i przemoc seksualna wobec dzieci – postępowanie wobec ofiar. Centrum Terapii Poznawczo-Behawioralnej. https://cbt.edu.pl/ [dostęp:30.05.2025].
Cox J.L., Holden J.M. i Sagovsky R. (1987). Detection of postnatal depression. Development of the 10-item Edinburgh Postnatal Depression Scale. British Journal of Psychiatry,150(6), 782–786. https://perinatology.com/calculators/Edinburgh%20Depression%20Scale.htm [dostęp: 30.05.2025].
Daud A., Klinteberg B. i Rydelius P.A. (2008). Resilience and vulnerability among refugee children of traumatized and non-traumatized parents. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 2(7). https://doi.org/10.1186/1753-2000-2-7
Dąbkowska K. i Ogińska-Bulik N. (2016). Przemoc domowa jako czynnik ryzyka PTSD. Świat Lekarza.
van Ee E., Kleber R.J., Jongmans M.J. i in. (2016). Parental PTSD, adverse parenting and child attachment in a refugee sample. Attachment and Human Development, 18(3), 273–291. https://doi.org/10.1080/14616734.2016.1148748
Erickson N., Julian M. i Muzik M. (2019). Perinatal depression, PTSD, and trauma: Impact on mother–infant attachment and interventions to mitigate the transmission of risk. International Review of Psychiatry, 31(3), 245–263. https://doi.org/10.1080/09540261.2019.1611151
Erikson E.H. (2004). Cykl życia a rozwój tożsamości. Tłum. M. Żywicki. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Erikson E.H. (2011). Tożsamość a cykl życia. Tłum. M. Żywicki. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Głąbicka K. (2017). Polska kwestia uchodźc[s]twa i imigracji we współczesnej Polsce. Studia Humanistyczno-Społeczne, 18, 105–120.
Grzybowski P.P. (2023). Szkoła różnorodna kulturowo w Polsce. Doświadczenia bydgoskich nauczycieli w pierwszym okresie wojny w Ukrainie. Edukacja Międzykulturowa, 2(21), 177–189. https://doi.org/10.15804/em.2023.02.12
Herman J.L. (1998). Przemoc. Uraz psychiczny i powrót do równowagi. Tłum. A. Kacmajor i M. Kacmajor. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Khoruzha L. (2024). Personal values and life meanings of Ukrainian youth in the conditions of instability. Edukacja Międzykulturowa, 4(27), 103–113. https://doi.org/10.15804/em.2024.04.07
Kolankiewicz M. (2023). Mali uchodźcy – dzieci z ukraińskich placówek w Polsce. Pedagogika Społeczna, 3(89), 119–136. https://doi.org/10.35464/1642-672X.PS.2023.3.06
Lisowska K. (2023). Twórczość komiksowa uchodźców ukraińskich w edukacji na rzecz transkulturowości w klasach I–III – pilotażowa koncepcja pracy. Kultura – Społeczeństwo – Edukacja, 2(24), 205–223. https://doi.org/10.14746/kse.2023.24.2.12
Malchiodi C.A. (2012). Arteterapia. Podręcznik. Tłum. E. Bochenek. Gdańsk: Harmonia Universalis.
Nikitorowicz J. (2024). Zadania edukacji międzykulturowej w kontekście wojny w Ukrainie. Edukacja Międzykulturowa, 1(24), 17–29. https://doi.org/10.15804/em.2024.01.01
Olszewska-Łabędź B. (2022). Konflikt zbrojny jako źródło kryzysu migracyjnego. Wybrane formy wsparcia uchodźców z Ukrainy. Kultura – Społeczeństwo – Edukacja, 21(1), 81–92. https://doi.org/10.14746/kse.2022.21.6
Osadchenko I. (2023, wrzesień). Elementy arteterapii w procesie adaptacji i socjalizacji dzieci, młodzieży oraz osób dorosłych w kontekście migracji, uchodźstwa i traumy wojennej [warsztat praktyczny]. XV Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu Edukacja Międzykulturowa. Uniwersytet w Białymstoku.
Papuda-Dolińska B. i Wiejak K. (2024). Współpraca bez granic – nauczyciele na rzecz wsparcia dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracji i uchodźstwa. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.
Perkowska M. (2023, wrzesień). Migracja, uchodźstwo i trauma wojenna – kontekst zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego. Implikacje dla pedagogiki społecznej [niepublikowany referat konferencyjny]. XV Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu Edukacja Międzykulturowa. Uniwersytet w Białymstoku.
Pryszmont M. (2024). Ukraińskie mikroświaty wojny, uchodźcy i wolontariusze we Wrocławiu. Między relacją autoetnograficzną a reportażem. Studia Pedagogica Ignatiana, 27(2), 201–206.
Rubacha K. (2008). Metodologia badań nad edukacją. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Rusek H.Z. (2024). Przemiany kulturowe z wojną w tle – eliminowanie kultury rosyjskiej z przestrzeni kultury zachodniej jako forma solidarności z narodem i kulturą Ukrainy. Edukacja Międzykulturowa, 1(24), 30–44. https://doi.org/10.15804/em.2024.01.02
Rutkowiak J. (1992). Tożsamość nauczyciela. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego. Salus Pro Domo (2022). Wpływ przemocy na zdrowie psychiczne dzieci. https://salusprodomo.pl/blog/przemoc-psychiczna-fizyczna-rodzinie-pomoc [dostęp: 30.05.2025].
Schön D.A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. New York: Basic Books.
Sobecki M. (2024). Uchodźstwo jako wyzwanie edukacji międzykulturowej. Edukacja Międzykulturowa, 2(25), 11–22. https://doi.org/10.15804/em.2024.02.01
Sołbut A. (2023, wrzesień). Wsparcie dzieci i rodzin z Ukrainy oferowane w specjalistycznych placówkach wsparcia dziennego w Białymstoku [niepublikowany referat konferencyjny]. XV Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu Edukacja Międzykulturowa. Uniwersytet w Białymstoku.
Szulc W. (2011). Arteterapia w teorii i praktyce. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Śliwowski T. (2023, wrzesień). Czynniki wspierające pozostanie. Uchodźczynie o Polsce [niepublikowany referat konferencyjny]. XV Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu Edukacja Międzykulturowa. Uniwersytet w Białymstoku.
Teicher M.H. i Parigger A. (2003). The “Maltreatment–Neurodevelopmental–Cognitive” Model. Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America, 12(2), 377–403.
Tłuściak-Deliowska A. (2024). Przemoc rówieśnicza motywowana uprzedzeniami wobec mniejszości. Edukacja Międzykulturowa, 1(24), 50–66. https://doi.org/10.15804/em.2024.01.03
Winnicott D.W. (2011). Zabawa a rzeczywistość. Tłum. A. Czownicka. Gdańsk: Imago.
Wosik-Kawala D. i in. (2024). Ukrainian adaptation of Chen and Starosta’s Intercultural Sensitivity Scale. Edukacja Międzykulturowa, 4(27), 114–126. https://doi.org/10.15804/em.2024.04.08
Zajdel K. (2023). Ukrainians’ experience of school evaluation in Poland. Pedagogika Społeczna, 3(89), 141–154. https://doi.org/10.35464/1642-672X.PS.2023.3.07
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
