Alexander Wendt i kwantowa teoria społeczna: autorytet naukowy kontra kontrowersyjna heterodoksja
DOI:
https://doi.org/10.34767/SIIP.2025.01.01Słowa kluczowe:
Alexander Wendt, teoria kwantowa, teoria społeczna, stosunki międzynarodowe, konstruktywizm, krytykaAbstrakt
Alexander Wendt jest jednym z najlepiej rozpoznawanych teoretyków stosunków międzynarodowych na świecie dzięki wkładowi w rozwój nowego paradygmatu – konstruktywizmu. Niewielu badaczy stosunków międzynarodowych i politologów w ogóle, szczególnie w Polsce, wie o jego najnowszych zainteresowaniach naukowych, znacznie odbiegających od tego, z czego jest znany. Wendt w ciągu ostatnich dwóch dekad próbuje przede wszystkim dokonać syntezy teorii społecznej i teorii kwantowej. Artykuł ma na celu przybliżenie tej nowej działalności naukowej Wendta oraz tego, w jaki sposób zareagowało na nią środowisko naukowe. Reakcja ta była bowiem – przynajmniej w okresie analizy, tj. do początku 2022 r. – mieszana, raczej pełna ostrożności, a z pewnością bardzo ograniczona i mało zauważalna. Sytuacja ta budzi pewne refleksje co do sposobu uprawiania nauki oraz przełamywania znajdujących się w niej barier przez naukowców na różnych etapach kariery.
Bibliografia
Akrivoulis, D. (2002). The Quantum-Politics Metaphor in International Relations: Revising ‘American Newtonianism’. Rozprawa doktorska przedłożona w University of Kent, Canterbury.
Becker, Th. (ed.) (1991). Quantum Politics: Applying Quantum Theory to Political Phenomena. New York: Praeger.
Der Derian, J. (2011). Quantum Diplomacy, German–US Relations and the Psychogeography of Berlin. The Hague Journal of Diplomacy, 6(3), 373–392. https://doi.org/10.1163/187119111X598152
Der Derian, J. (2013). From War 2.0 to quantum war: The superpositionality of global violence. Australian Journal of International Affairs, 67(5), 570–585. https://doi.org/10.1080/10357718.2013.822465
Der Derian, J., & Wendt, A. (2020). ‘Quantizing international relations’: The case for quantum approaches to international theory and security practice. Security Dialogue, 51(5), 399–413. https://doi.org/10.1177/0967010620901905
Duszak, A. (2015). Wielogłosowość języków nauki a tożsamość akademicka w świetle lingwistyki stosowanej. W: A. Duszak, A. Jopek-Bosiacka & G. Kowalski (red.), Tekst naukowy i jego przekład. Kraków: Universitas.
Gadamer, H.G. (2008). Początek filozofii. Tłum. J. Gajda-Krynicka. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Gajda, S. (1999). Współczesny polski dyskurs naukowy. W: tegoż (red.), Dyskurs naukowy – tradycja i zmiana. Opole: Uniwersytet Opolski, Instytut Filologii Polskiej.
Guzzini, S. & Leander, A. (eds.) (2006). Constructivism and International Relations: Alexander Wendt and his critics. London – New York: Routledge.
Jackson, P.T. (2016). Fundamental Grounding. Perspectives on Politics, 14(4), 1153–1157. https://doi.org/10.1017/S1537592716003248
Korab-Karpowicz, W.J. (2017). Nowa Polityka. Wprowadzenie do ewolucyjności. Politeja, 14(3(48)), 23–34. https://doi.org/10.12797/Politeja.14.2017.48.02
Krauz-Mozer, B. (2007). Teorie polityki. Założenia metodologiczne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Lakatos, I. (1977). Falsification and the Methodology of Scientific Research Programmes. W: I. Lakatos & A. Musgrave (eds.), Criticism and the Growth of Knowledge (s. 91–196). Cambridge – New York: Cambridge University Press.
Little, D. (2018). Entangling the social: Comments on Alexander Wendt, Quantum Mind and Social Science. Journal for the Theory of Social Behaviour, 48(2), 167–176. https://doi.org/10.1111/jtsb.12165
Michel, T. (2018). Of particles and humans: the question of ‘human being’ in Alexander Wendt’s Quantum mind and social science. Millennium: Journal of International Studies, 47(1), 114–127. https://doi.org/10.1177/0305829818781692
Mirčov, A. (2021). Significant for What It Is and What It Is Not: A Review of Quantum Mind and Social Science by Alexander Wendt. Journal of Regional Security, 16(1).
Pan, Ch. (2020). Enfolding wholes in parts: quantum holography and International Relations. European Journal of International Relations, 26(1, suppl.). https://doi.org/10.1177/1354066120938844
Pickup, M. (2000). The hard edge of a soft science: The impact of the Newtonian-quantum paradigm shift in the sciences on political science theories and methods. Praca magisterska przedłożona na University of Calgary, Alberta.
Porpora, D.V. (2018). Materialism, emergentism, and social structure: A response to Wendt’s Quantum Mind. Journal for the Theory of Social Behaviour, 48(2), 183–187. https://doi.org/10.1111/jtsb.12170
Wendt, A. (1992). Anarchy is what states make of it: the social construction of power politics. International Organization, 46(2), 391–425.
Wendt, A. (1999). Social theory of international politics. Cambridge: Cambridge Univeisity Press.
Wendt, A. (2006). Social Theory as Cartesian science: an auto-critique from a quantum perspective. W: S. Guzzini & A. Leander (eds.), Constructivism and International Relations: Alexander Wendt and his critics. London – New York: Routledge.
Wendt, A. (2015). Quantum Mind and Social Science: Unifying Physical and Social Ontology. Cambridge: Cambridge University Press.
Zarakol, A. (2017). TRIPping Constructivism. PS: Political Science & Politics, 50(1), 75–78. https://doi.org/10.1017/S1049096516002183
Żarnecka-Biały, E. (1999). Kosmiczne śnieżynki, czyli udział logiki formalnej i nieformalnej w dyskursie naukowym. W: S. Gajda (red.), Dyskurs naukowy – tradycja i zmiana. Opole: Uniwersytet Opolski, Instytut Filologii Polskiej.
