Reakcje przedstawicieli Konferencji Episkopatu Polski na przypadki nadużyć seksualnych wobec nieletnich ze strony podległych im duchownych w latach 2001–2015
DOI:
https://doi.org/10.34767/SIIP.2025.01.09Słowa kluczowe:
Konferencja Episkopatu Polski, Kościół katolicki, pedofilia w polskim Kościele katolickim, Koordynator ds. ochrony dzieci i młodzieży, arcybiskupAbstrakt
Artykuł koncentruje się na wyeksponowaniu początków trudnego, trwającego do dzisiaj procesu rozliczenia polskiego Kościoła katolickiego z problemu pedofilii. Celem artykułu jest zaprezentowanie reakcji Konferencji Episkopatu Polski związanych z ujawnianymi w mediach przypadkami nadużyć seksualnych ze strony duchownych w latach 2001–2015. Szczególne znaczenie odegrała w tym kontekście nie tylko krytyczna analiza publicznych wypowiedzi poszczególnych przedstawicieli KEP, lecz także inicjowane przez nią działania związane z wypracowywaniem pierwszych standardów ochrony małoletnich w polskim Kościele katolickim. W tym kontekście kluczowa okazała się kwerenda materiałów źródłowych poświęconych pierwszym przypadkom pedofilii w polskim Kościele katolickim, takim jak sprawa abp. Juliusza Paetza, ks. Michała M. z Tylawy czy dwie głośne sprawy dotyczące nadużyć seksualnych ze strony polskich duchownych na Dominikanie: ks. Wojciecha Gila i nuncjusza apostolskiego abp. Józefa Wesołowskiego. Istotną rolę odegrała także pierwsza książka poświęcona problemowi pedofilii w polskim Kościele, którą w 2013 r. wydał w Polsce holenderski dziennikarz Ekke Overbeek. Zastosowanie metody prawno-instytucjonalnej pozwoliło na zbadanie procesu kształtowania kościelnych standardów ochrony małoletnich mających swój wyraz w dokumencie Wytycznych dotyczących wstępnego dochodzenia kanonicznego w przypadku oskarżeń duchownych o czyny przeciwko szóstemu przykazaniu Dekalogu z osobą niepełnoletnią poniżej osiemnastego roku życia. Kształtowanie wspomnianych standardów miało swój wyraz także w powołaniu urzędu Koordynatora ds. ochrony dzieci i młodzieży przy KEP w 2013 r., jak również w powołaniu rok później działającego do dzisiaj Centrum Ochrony Dziecka
Bibliografia
Arb (2013, 27 września). Dziennikarze pytają o pedofilię – ksiądz mówi: nie wasza sprawa. Kompromitacja. Wprost. https://auto.wprost.pl/418557/ks-wojciech-lipka-powinien-odejsc-kompromituje-kosciol.html (dostęp: 13.09.2024).
Baliszewski, T. (2013, 27 września). Dzieje się. Episkopat przemówił ws. pedofilii. „Trzeba napiętnować i ukarać winnych”. Na Temat. https://natemat.pl/76335,episkopat-przemowil-ws-pedofilii-trzeba-napietnowac-i-ukarac-winnych (dostęp: 18.09.2024).
Deptuła, T. (2014, 20 lutego). Odszkodowania pogrążają Kościół. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/swiat/art12620801-odszkodowania-pograzaja-kosciol (dostęp: 18.09.2024).
DJ (2020, 5 sierpnia). Po 16 latach od wyroku były proboszcz z Tylawy skazany za molestowanie dzieci dostał zakaz odprawiania mszy. Więź. https://wiez.pl/2020/08/05/po-16- latach-od-wyroku-byly-proboszcz-z-tylawy-skazany-za-molestowanie-dzieci-dostal-zakaz-odprawiania-mszy (dostęp: 12.09.2024).
Dziennik Gazeta Prawna (2019, 25 stycznia). Abp Paetz mimo zakazu koncelebrował mszę. Kuria usuwa zdjęcia. https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/589964,paetz-zakaz-koncelebrowanie-msza-kuria-usuwa-zdjecia.html (dostęp: 11.09.2024).
Ekai (2024, 4 marca). 10 lat temu powstało Centrum Ochrony Dziecka. https://www.ekai.pl/10-lat-temu-powstalo-centrum-ochrony-dziecka (dostęp: 22.09.2024).
IAR (2013, 10 sierpnia). Abp Michalik przeprasza: to był lapsus językowy. Polskie Radio 24. https://polskieradio24.pl/artykul/950819,abp-michalik-przeprasza-to-byl-lapsus-jezykowy (dostęp: 15.10.2024).
IAR (2013, 3 października). Rzecznik prasowy Episkopatu: Kościół nie będzie płacił ofiarom księży-pedofilów. Dziennik Gazeta Prawna. https://www.gazetaprawna.pl/wiadomosci/artykuly/736732,episkopat-polski-kosciol-nie-bedzie-placil-ofiarom-ksiezy-pedofilow.html (dostęp: 20.09.2024).
IAR/PAP/iz (2014, 27 czerwca). Arcybiskup Wesołowski wyrzucony ze stanu kapłańskiego. Polskie Radio 24. https://polskieradio24.pl/artykul/1163330,arcybiskup-wesolowski-wyrzucony-ze-stanu-kaplanskiego (dostęp: 17.09.2024).
Jakubowski, T. (2013, 27 września). Proboszczem na Tarchominie był ksiądz skazany za molestowanie! Wirtualna Polska. https://wiadomosci.wp.pl/warszawa/proboszczem-na-tarchominie-byl-ksiadz-skazany-za-molestowanie-6178463615501953a (dostęp: 13.09.2024).
Jarząbek, T. (2019). Przestępstwa seksualne wobec małoletnich w prawie kanonicznym. Biuletyn Stowarzyszenia Kanonistów Polskich, 32, 69–86. https://doi.org/10.32077/skp.2019.32.1-4
JM & JS (2002, 23 lutego). Grzech w Pałacu Arcybiskupim. Rzeczpospolita. https://archiwum.rp.pl/artykul/374618-Grzech-w-Palacu-Arcybiskupim.html (dostęp: 10.09.2024).
Kloch, J. & Przybysz, M. (2014). Medialny przekaz problematyki pedofilii w Kościele katolickim w Polsce. Sympozjum, 18/2(27), 93–112.
Krzyżak, T. (2013, 2 października). Abp Hoser przeprasza. Kanclerz kurii odchodzi. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/kosciol/art5352821-abp-hoser-przeprasza-kanclerz-kurii-odchodzi (dostęp: 14.09.2024).
Lempa, F. (2013). Kanoniczna ochrona karna małoletnich przed nadużyciami seksualnymi. Białystok: Temida 2. Wydawnictwo Stowarzyszenia Absolwentów Wydziału Prawa.
MAC/tr (2013, 8 października). Abp Michalik o pedofilii: Dziecko lgnie, drugiego człowieka wciąga. TVN24. https://tvn24.pl/polska/abp-michalik-o-pedofilii-dziecko-lgnie-drugiego-czlowieka-wciaga-ra361169-ls3448860 (dostęp: 14.10.2024).
Marciniak, I. (2015). Sprawa: ofiara księdza pedofila kontra diecezja, zakończy się ugodą? GK24. https://gk24.pl/sprawa-ofiara-ksiedza-pedofila-kontra-diecezja-zakonczy-sie-ugoda/ar/4650180 (dostęp: 25.11.2025).
Mz (2019, 30 listopada). Arcybiskup Gądecki przeprasza za czyny Juliusza Paetza. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/kosciol/art9121351-arcybiskup-gadecki-przeprasza-za-czyny-juliusza-paetza (dostęp: 12.09.2024).
Nsz & bgr (2013, 30 września). Ks. Gil poszukiwany. Jest komunikat na stronie Interpolu. TVN24. https://tvn24.pl/polska/ks-gil-poszukiwany-jest-komunikat-na-stronie-interpolu-ra358741-ls3446842. (dostęp: 16.10.2024).
Overbeek, E. (2013). Lękajcie się. Ofiary pedofilii w polskim kościele mówią. Tłum. zbiorowe. Warszawa: Czarna Owca.
PAP (2015, 31 sierpnia). Józef Wesołowski będzie pochowany jako duchowny. Zakaz wstępu dla mediów na mszą żałobną. WP Wiadomości. https://wiadomosci.wp.pl/jozef-wesolowski-bedzie-pochowany-jako-duchowny-zakaz-wstepu-dla-mediow-na-msza-zalobna-6027700962342017a (dostęp: 25.11.2025).
PAP / Rozpadzik (2014, 21 czerwca). Ksiądz ujawnia dane o pedofilii w polskim Kościele. 19 skazanych duchownych. Dziennik Wiadomości. https://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/artykuly/462524,ksiadz-ujawnia-dane-o-pedofilii-w-polskim-kosciele-19-skazanych-duchownych.html (dostęp: 19.09.2024).
Polskie Radio Program Trzeci, ml (2013, 5 października). Kościół będzie musiał ponosić odpowiedzialność finansową za pedofilię. Wprost. https://www.wprost.pl/419552/wujec-kosciol-bedzie-musial-ponosic-odpowiedzialnosc-finansowa-z.html (dostęp: 21.09.2024).
Sp (2020, 3 sierpnia). Kolejna kara dla księdza pedofila z Tylawy. Onet. https://wiadomosci.onet.pl/kraj/ksiadz-michal-m-z-tylawy-nie-moze-odprawiac-mszy-z-udzialem-wiernych/fzswryf (dostęp: 12.09.2024).
Sporniak, A. (2015, 25 marca). Wojciech G skazany na 7 lat. Tygodnik Powszechny. https://www.tygodnikpowszechny.pl/wojciech-g-skazany-na-7-lat-27184 (dostęp: 16.10.2024).
Stopka, A. (2019). Niejasność. Przewodnik Katolicki. https://www.przewodnik-katolicki.pl/Archiwump/2019/Przewodnik-Katolicki-47-2019/Wiara-i-Kosciol/Niejasnosc (dostęp: 11.09.2024).
TVN24 (2019, 21 maja). Czarno na białym: Głośna sprawa księdza z Tylawy (21.05.2019). https://tvn24.pl/go/programy,7/czarno-na-bialym-odcinki,11367/odcinek-16,S00E16,21000 (dostęp: 12.09.2024).
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2025, poz. 383).
Wilczyński, K. (2016). Sprawa arcybiskupa Paetza nie została rozwiązana. Deon. https://deon.pl/kosciol/komentarze/sprawa-abpa-paetza-nie-zostala-rozwiazana,387890 (dostęp: 11.09.2024).
Wiśniewski, O. (2019, 25 marca). Będzie bolało. Tygodnik Powszechny. https://www.tygodnikpowszechny.pl/bedzie-bolalo-158128 (dostęp: 24.09.2024).
Wojtas, A. (2013). O. Żak SJ o przeciwdziałaniu pedofilii w Kościele. Deon. https://deon.pl/kosciol/o-zak-sj-o-przeciwdzialaniu-pedofilii-w-kosciele,214809 (dostęp: 23.09.2024).
Wytyczne dotyczące wstępnego dochodzenia kanonicznego w przypadku oskarżeń duchownych o czyny przeciwko VI przykazaniu z osobą niepełnoletnią poniżej 18 roku życia (2014). https://ochrona.episkopat.pl/dokumenty/wytyczne-dotyczace-wstepnego-dochodzenia-kanonicznego-w-przypadku-oskarzen-duchownych-o-czyny-przeciwko-szostemu-przykazaniu-dekalogu-z-osoba-niepelnoletnia-ponizej-osiemnastego-roku-zycia-2 (dostęp: 25.09.2024).
Zakolska, O. & Kropiwiec, K. (2019, 15 listopada). Archidiecezja Poznańska: zmarł abp senior Juliusz Paetz. Polska Agencja Prasowa. https://www.pap.pl/aktualnosci/news%2C542724%2Carchidiecezja-poznanska-zmarl-abp-senior-juliusz-paetz.html (dostęp: 10.09.2024).
