Postawy rodziców a wybory zawodowe dzieci – analiza czynników i zależności
DOI:
https://doi.org/10.34767/SZP.2025.01.10Słowa kluczowe:
postawa rodzicielska, ścieżka zawodowa, orientacja zawodowa, predyspozycjeAbstrakt
Analiza roli rodziców w kontekście podejmowanych decyzji zawodowych jest istotna w zrozumieniu mechanizmów decyzyjnych młodzieży, co umożliwia rozwijanie należytych form wsparcia w świadomym planowaniu kariery. Celem pracy było poznanie roli środowiska rodzinnego w procesie kształtowania zainteresowań zawodowych młodzieży. Główny problem badawczy dotyczył sposobów oddziaływania postaw rodzicielskich na wybory zawodowe młodzieży. Badanie zostało przeprowadzone metodą sondażu diagnostycznego. Narzędziem badawczym posłużył kwestionariusz ankiety, oparty na Kwestionariuszu Postaw Rodzicielskich (Roe i Siegelman, 1963) oraz Kwestionariusz Preferencji Zawodowych JOB-6 (Retowski, 2009). W badaniu wzięło udział 102 respondentów mieszkańców województwa małopolskiego obecnie studiujących na uczelniach wyższych. Badania wykazały, że postawy rodziców
istotnie oddziałują na kształtowanie orientacji zawodowych młodzieży. Stanowią one kluczowy element procesu podejmowania decyzji zawodowych, a przekonania i aspiracje rodziców odgrywają znaczącą rolę w wyborze ścieżki kariery przez młodych ludzi. Kluczowe znaczenie mają również indywidualne zdolności, zainteresowania, sytuacja ekonomiczna, stereotypy płciowe oraz
potrzeby rynku pracy. Wyniki wskazują na konieczność zwiększania świadomości rodziców w zakresie ich oddziaływania na decyzje zawodowe dziecko raz na potrzebę rozwoju doradztwa zawodowego wspierającego samodzielne i świadome wybory młodzieży.
Bibliografia
Gałęska, U. (2013). Rola rodziny w wyborach edukacyjno-zawodowych młodzieży. Wychowanie w Rodzinie, 8(2).
Garbula, J.M. (2009). Dzieci wobec stereotypów płci. Forum Oświatowe, 21(40).
Hassan, M., Luo, Y., Gu, J., Mushtaque, I., Rizwan, M. (2022). Investigating the parental and media influence on gender stereotypes and young Student’s career choices in Pakistan. Frontiers in Psychology, 13, 890680.
Holland, J.L. (1997). Making vocational choices. A theory of vocational personalities and work environments (3rd ed.). Psychological Assessment Resources.
Jakimiuk, B. (2016). Proces budowania kariery zawodowej. Poradnictwo zawodowe. Rozwój zawodowy w ujęciu przekrojowym. Wydawnictwo Difin.
Kowalik, D., Sodel, P. (2015). Wychowanie w rodzinie w kontekście aspiracji edukacyjno--zawodowych. Edukacja Ustawiczna Dorosłych, 4.
Kowalski, W.S. (1984). Kwestionariusz Stosunków Między Rodzicami a Dziećmi A. Roe i M. Siegelmana. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.
Krajewska, A. (2022). Różni, ale czy równi? O socjalizacji do ról płciowych we współczesnych polskich rodzinach. W: A. Krajewska, M. Rawłuszko (red.), Równouprawnienie. Księga jubileuszowa dla Profesory Małgorzaty Fuszar (s. 347–369). Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Kubiczek, K. (2019). Gdy rodzice różnią się w podejściu do wychowania dzieci, https://katarzynakubiczek.pl/wychowanie/gdy-rodzice-roznia-sie-w-podejsciu-do-wychowaniadzieci/ (25.06.2024).
Liu, J., McMahon, M., Watson, M. (2015). Parental influence on child career development in mainland China. A qualitative study. The Career Development Quarterly, 63(1)
Matyjas, B. (2023). Współczesne rodzicielstwo w perspektywie pedagogiki. Roczniki Pedagogiczne, 15(4).
Mielżyński, J. (2007). Wybrane problemy migracji zarobkowej Polaków, mobilności zawodowej i przestrzennej. Rocznik Lubuski, 33(1).
Mikiewicz, P., Mikiewicz, A. (2024). Wspieranie adekwatnych aspiracji młodzieży na rzecz budowania satysfakcjonującej kariery zawodowej – wskazania dla doradztwa zawodowego. Acta Universitatis Nicolai Copernici Pedagogika, 48(2).
Morrongiello, B.A., Rennie, H. (1998). Why do boys engage in more risk taking than girls? The role of attributions, beliefs, and risk appraisals. Journal of Pediatric Psychology, 23(1).
Niedzielski, E. (2013). Aspiracje zawodowe młodzieży wiejskiej. Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, 15(1).
Nowak, J. (2020). Rola rodziny w wyborze ścieżki kształcenia młodzieży. Szkoła – Zawód– Praca, 20.
Olszewski, K., Talik, E., Oleś, M. (2016). Martwienie się młodzieży w okresie dorastania a percepcja postaw rodzicielskich. Developmental Psychology, 21(3).
Peplińska, A., Połomski, P., Pogorzelska, I. (2014). Postawy rodzicielskie a preferencje zawodowe młodzieży. Psychologia Rozwojowa, 19(2).
Retowski, S. (2009). Test preferencji zawodowych. Wyższa Szkoła Psychologii Społecznej.
Roe, A., Siegelman, M. (1963). A parent-child relations questionnaire. Child Development, 34(2).
Serzysko-Zdanowska, M. (2008). Postawy rodzicielskie wobec dzieci z upośledzeniem umysłowym. Student Niepełnosprawny. Szkice i Rozprawy, 8(1).
Suchorab, A. (2014). Czynniki determinujące wybory edukacyjno-zawodowe studentów. Szkoła – Zawód – Praca, 7–8.
Szumiec, M. (2019). Czynniki determinujące kierunek kariery zawodowej w świetle wybranych teorii rozwoju zawodowego oraz ich znaczenie dla poczucia bezpieczeństwa jednostki. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis, Studia de Securitate, 9(280).
Wieczorek, G. (2009). Rodzice a wybór zawodu. Problemy Profesjologii, 2.
Ziemska, M. (2009). Postawy rodzicielskie. Wiedza Powszechna.
