Dobrostan i relacja promotor–doktorant jako kluczowy czynnik sukcesu akademickiego doktorantów

Abstrakt

Relacja doktoranta z promotorem wskazywana jest jako jeden z kluczowych czynników mających związek z poczuciem satysfakcji i sukcesem doktorantów. Celem artykułu jest pogłębienie refleksji nad zjawiskiem dobrostanu doktorantów i promotorów oraz zdefiniowanie czynników mających znaczenie dla jakościowej relacji, która, jak pokazują badania, jest fundamentalna dla odniesienia sukcesu akademickiego doktorantów. Jako metodę badawczą zastosowano analizę literatury przedmiotu, w tym metaanalizy i artykuły naukowe, odwołujące się do badań w zakresie dobrostanu doktorantów, promotorów, relacji między tymi podmiotami oraz znaczenia tych ostatnich dla sukcesu naukowego doktorantów. Dodatkowo przeanalizowano regulaminy Szkół Doktorskich dziesięciu publicznych szkół wyższych w Polsce pod kątem zadań stawianych przed doktorantami i promotorami. Analizowane badania i regulaminy wskazują, że doktoranci są specyficzną grupą w społeczności akademickiej, balansującą między funkcją studenta a nauczyciela akademickiego, deklarującą silne obciążenie psychiczne, objawiające się dolegliwościami somatycznymi, stanami lękowymi i bezsennością, zaburzeniami funkcjonowania oraz symptomami depresyjnymi. Wśród czynników najbardziej stresogennych dla promotorów wskazuje się sytuacje bezpośrednio związane z kontaktem z doktorantem oraz obawa o jego sukcesy i powodzenie w pracy naukowej. Analiza literatury pozwoliła na wyszczególnienie trzech obszarów w relacji doktorant–promotor, mających znaczenie dla sukcesu naukowego doktoranta. Pierwszym jest wsparcie merytoryczne i organizacyjne, a zalicza się do niego wsparcie i pomoc, wiedzę ekspercką, ustalanie celów oraz zaangażowanie intelektualne promotorów. Drugi obszar to dostępność i komunikacja, a trzecim – wsparcie emocjonalne i interpersonalne, polegające na byciu towarzyskim, troskliwości i emocjonalnym zaangażowaniu oraz relacji połączonej z ciepłym i wspierającym podejściem.