Professional competences of preschool and early school teachers
DOI:
https://doi.org/10.34767/SZP.2025.02.04Keywords:
competencies, qualifications, preschool teacherAbstract
The article attempts to clarify and distinguish between the concepts of competences and qualifications concerning the profession of preschool and early school education teachers. Drawing on extensive scientific literature and current legal frameworks, the author examines how contemporary teacher education programs are structured to award qualifications for this profession, situating this analysis within a historical context. The study reveals that completing a master’s degree, while necessary, is insufficient as the sole requirement for prospective teachers of young children. Additional essential attributes include stress resilience, good health, and demonstrated ability to work effectively with groups of children.
References
Boyatzis, R.E. (1982). The competent manager: a model for effective performance. Wiley Interscience.
Denek, K. (2000). Kompetencje nauczycieli w kontekście wyzwań XXI wieku i potrzeb reformy systemu edukacji w Polsce. W: K. Wenta (red.), Kształcenie pedagogiczne w dobie przemian edukacyjnych w Polsce. Materiały z seminarium naukowego zorganizowanego przez Zakład Kształcenia Pedagogicznego Instytutu Pedagogiki US 12–13 kwietnia 1999 r. (s. 29–45). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Dylak, S. (2004). Nauczyciel – kompetencje i kształcenie zawodowe. W: T. Pilch (red.), Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku. T. III: M–O (s. 553–567). Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
European Commission, Education, Audiovisual and Culture Executive Agency. (2015). ECTS Users’ Guide 2015. Publications Office of the European Union.
Karbowniczek, J., Kwaśniewska, M., Surma, B. (2011). Podstawy pedagogiki przedszkolnej z metodyką. Akademia Ignatianum, Wydawnictwo WAM.
Kęsy, M. (2018). Kompetencje menedżerskie personelu medycznego. Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Gospodarki.
Konieczna-Kucharska, M. (2015). Miękkie i twarde kompetencje nauczycieli. Zeszyty Naukowe Politechniki Częstochowskiej – Zarządzanie, 19.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483).
Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r., ratyfikowana 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r., nr 120, poz. 526).
Kot, S. (1995). Historia wychowania. Tom 2. Wychowanie nowoczesne: od połowy XVIII do współczesnej doby. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kupisiewicz, C. (2006). Podstawy dydaktyki ogólnej. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kwiatkowska, H. (2008). Pedeutologia. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Lamri, J. (2021). Kompetencje XXI wieku. Kreatywność. Komunikacja. Krytyczne myślenie. Kooperacja. Wolters Kluwer.
Lukasek, A., Ostapińska, M. (2023). Wizerunek i rola nauczyciela edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej w opinii rodziców. W: M. Nowak, S. Chrobak, A. Lukasek (red.), Kształcenie i wychowanie – postpandemiczna transformacja (s. 257–285). Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide De Gasperi.
Majchrowska-Kielak, A. (2020). Kierowanie zespołem klasowym przez nauczyciela – wybrane problemy w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej. Pedagogika Katolicka, 26(1).
Nazaruk, S., Marchel, J. (2019). Opinia rodziców o gotowości szkolnej dzieci w zakresie czytania i pisania – przykłady z praktyki pedagogicznej. Rozprawy Społeczne, 13(3).
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 czerwca 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2024 r., poz. 986).
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 września 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2024 r., poz. 1571).
Obwieszczenie Ministra Nauki z dnia 9 lutego 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela (Dz.U. z 2024 r., poz. 453).
Polska Komisja Akredytacyjna. (2023). Kryteria oceny programowej.
Průcha, J. (2006). Pedeutologia. W: B. Śliwerski (red.), Pedagogika. T. 2. Pedagogika wobec edukacji, polityki oświatowej i badań naukowych (s. 293–316). Gdańskie Wydawnictwo Pedagogiczne.
Rostkowski, T. (2002). Kompetencje a jakość zarządzania zasobami ludzkimi. W: A. Sajkiewicz (red.), Jakość zasobów pracy. Kultura, kompetencje, konkurencyjność (s. 83–112). Poltext.
Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (Dz.U. z 2023 r., poz. 2102).
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz.U. z 2002 r., nr 155, poz. 1288).
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. z 2017 r., poz. 356, z późn. zm.).
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 14 listopada 2018 r. w sprawie charakterystyk drugiego stopnia efektów uczenia się dla kwalifikacji na poziomach 6–8 Polskiej Ramy Kwalifikacji (Dz.U. z 2018 r., poz. 2218).
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 września 2018 r. w sprawie studiów (Dz.U. z 2018 r., poz. 1861).
Sławiński, S. (red.). (2011). Słownik kluczowych pojęć związanych z krajowym systemem kwalifikacji, oprac. S. Sławiński, H. Dębowski, H. Michałowicz, J. Urbanik, przy współpracy: E. Chmieleckiej, A. Kraśniewskiego, T. Saryusza-Wolskiego. Instytut Badań
Edukacyjnych.Turczyk, M. (2023). Kompetencje prawno-normatywne nauczycieli wczesnej edukacji. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 18, 1(68).
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r., poz. 1668 z późn. zm.).
Włodarski, Z., Hankała, A. (2004). Nauczanie i wychowanie jako stymulacja rozwoju człowieka. Podręcznik dla studentów szkół pedagogicznych i nauczycieli. Wyższa Szkoła Pedagogiczna Związku Nauczycielstwa Polskiego, Oficyna Wydawnicza Impuls.
Zbróg, Z.J., Olechowska, A., Szplit, A. (2024). Kompetencje społeczno-emocjonalne przyszłych nauczycieli wczesnej edukacji. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 19, 2(73)
