Sztuczna inteligencja w edukacji dorosłych jako wsparcie procesu kształcenia i rozwoju kompetencji
DOI:
https://doi.org/10.34767/SZP.2025.02.02Słowa kluczowe:
edukacja dorosłych, sztuczna inteligencja (AI), edukacja cyfrowa, transformacja cyfrowa, kompetencje cyfrowe, sztuczna inteligencja (AI) w edukacjiAbstrakt
Artykuł koncentruje się wokół wyzwań, jakie stoją przed współczesną edukacją dorosłych w związku z coraz bardziej powszechnym wykorzystaniem sztucznej inteligencji (AI) w wielu obszarach życia. Jak pokazują cytowane w artykule badania, organizacje osiągają bardzo duże korzyści wynikające z wdrożenia sztucznej inteligencji, ale dzieje się tak tylko wówczas, gdy równolegle inwestują w rozwój kompetencji swoich pracowników. Jaka powinna być wobec tego współczesna edukacja dorosłych, aby mogła sprostać tym wyzwaniom? Wiele prac naukowych, raportów i opracowań wskazuje na potencjał tkwiący właśnie w sztucznej inteligencji, która z powodzeniem może być wykorzystana m.in. w projektowaniu zindywidualizowanych ścieżek rozwoju zawodowego, skalowalności procesów dydaktycznych czy monitorowaniu postępów osób uczących się. Niestety wykorzystanie AI w edukacji niesie ze sobą również pewne zagrożenia i generuje pytania m.in.: o rolę nauczycieli w zdigitalizowanej edukacji dorosłych, bezpieczeństwo danych przechowywanych w systemach informatycznych czy poziom kompetencji cyfrowych zarówno edukatorów, jak i uczących się, które są gwarantem efektywnego wykorzystania potencjału AI w procesie rozwoju i doskonalenia kompetencji osób dorosłych. W artykule podjęto próbę odpowiedzi na powyższe pytania na podstawie studiów literaturowych oraz badań własnych.
Bibliografia
Brynjolfsson, E., McAfee, A. (2014). The second machine age. Work, progress, and prosperity in a time of brilliant technologies. W.W. Norton & Company.
Deloitte. (2020). The kinetic leader: boldly reinventing the enterprise. Findings from the 2020 Global Technology Leadership Study. Deloitte. Insights, https://www.deloitte.com (14.05.2025).
Desperak, M. (2023). Zabierze nam pracę czy skróci ją do 4 dni w tygodniu? Polacy powiedzieli, co myślą o sztucznej inteligencji. Rocketjobs.pl, https://rocketjobs.pl (15.04.2025).
Fazlagić, J. (red.). (2022). Sztuczna inteligencja (AI) jako megatrend kształtujący edukację. Jak przygotowywać się na szanse i wyzwania społeczno-gospodarcze związane ze sztuczną inteligencją? Instytut Badań Edukacyjnych.
Ferrari, A. (2013). DIGCOMP. A framework for developing and understanding digital competence in Europe, eds. Y. Punie, B.N. Brečko. Publications Office of the European Union.
Georgieva, M., Nelson, J., LaFosse, R., Contis, D. (2024). Navigating the XR educationallandscape: privacy, safety, and ethical guidelines. Educause.edu, https://www.educause.edu (21.05.2025).
Ingley, S.J., Pack, A. (2023). Leveraging AI tools to develop the writer rather than the writing.Trends in Ecology & Evolution, 38, 9, https://doi.org/10.1016/j.tree.2023.05.007 (14.03.2025).
Jenay, R., Muscanell, N., McCormack, M., Pelletier, K., Arbino, N., Young, K., Reeves,J. (2025). 2025 EDUCAUSE Horizon Report: Teaching and learning edition.
Klimczuk, A. (2020). Badanie Microsoft: AI motywuje firmy do podnoszenia umiejętności pracowników. Microsoft.com, https://news.microsoft.com (15.04.2025).
Kupidura, T., Stachura, M., Ślusarczyk, M. (2025). DigComp i GreenComp jako narzędzia samooceny kompetencji nauczycieli. Edukacja Ustawiczna Dorosłych, 1(128).
Law, N., Woo, D., De la Torre, J., Wong, G, UNESCO Institute for Statistics. (2018). A global framework of reference on digital literacy skills for indicator 4.4.2. UNESCO, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000265403 (27.05.2025).
Luckin, R., Holmes, W., Griffiths, M., Forcier, L.B. (2016). Intelligence unleashed: an argument for AI in education. Pearson.
Miao, F., Holmes, W., Hu., R., Zhang, H. (2021). AI and education: guidance for policy--makers. UNESCO, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000376709 (15.04.2025).
Musiał, E. (2023). Algorytmy – cyfrowa technologia władzy i jej wpływ na współczesną rzeczywistość edukacyjną. Edukacja Ustawiczna Dorosłych, 4.
Prensky, M. (2013). Brain gain. Technology and the quest for digital wisdom. Palgrave Macmillan.
Przegalińska, A. (2022). Współpracująca sztuczna inteligencja. Przykład wirtualnych asystentów i konwersacyjnej AI. W: J. Fazlagić (red.), Sztuczna inteligencja (AI) jako megatrend kształtujący edukację. Jak przygotowywać się na szanse i wyzwania społeczno-
-gospodarcze związane ze sztuczną inteligencją? (s. 12–24). Instytut Badań Edukacyjnych.
Russell, S.J., Norvig, P. (eds.) (2010). Artiffical Inteligence. A modern approach. Prentice Hall.
Spencer, J.I., Pack, A. (2023). Leveraging AI tools to develop the writer rather than the writing.Trends in Ecology & Evolution, 38(9).
Stamper, B. (2022). 4 misconceptions of online learning. EDUCAUSE Review, https://er.educause.edu/articles/2022/5/4-misconceptions-of-online-learning (14.03.2025).
Tadeusiewicz, R. (2020). Archipelag sztucznej inteligencji. Część 1. Napędy i Sterowanie, 12.
Wąsowski, M. (2025). Wielki trend na rynku pracy widoczny też w Polsce. „Wyraźnie się zmienia”, Money.pl (10.07.2025).
Wing, J.M. (2006). Computational thinking. Communications of the ACM, 49(3).
